Yargı Başlığına İlişkin Siyasi Parti Önerileri

Metin, Anayasa Uzlaşma Komisyonu tarafından  yapılacak anayasa değişikliklikleri için hazırlanmıştır. Yeni anayasada Yargı ile ilgili bölümler için AKP, CHP, MHP ve BDP’nin önerileri ayrı ayrı alınmıştır.  

05.02.2013


MAHKEMELERİN BAĞIMSIZLIĞI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Mahkemelerin Bağımsızlığı

 

Yargı Bağımsızlığı Ve Tarafsızlığı

 

Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı

 

(1) Hâkimler, görevlerinde bağımsız ve tarafsızdırlar; anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.

(2) Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.

(3) Bütün devlet organları mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar, mahkeme kararlarını değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

(4) Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.

(5) Disiplin mahkemeleri dışında kanunla askeri mahkemeler kurulamaz.

 

(1) Hâkimler, görevlerinde bağımsız ve tarafsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.

(2) Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, basın yayın kuruluşlarının mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine uygun yayın yapmalarını sağlayacak tedbirleri alır.

(3) Bir yargı merciinde görülmekte olan bir dava hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisinde soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.

(4) Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

(5) Bu hükümlere aykırı hareket edenlerin sorumlulukları yasayla düzenlenir.

 

(1) Hâkimler, görevlerinde bağımsız ve tarafsızdırlar; hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.

(2) Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.

(3) Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere hiçbir şekilde emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.

(4) Görülmekte olan bir davayı etkilemek amacıyla yasama organında münhasıran yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili yasama denetimi yollarına başvurulamaz ve herhangi bir beyanda bulunulamaz.

(5) Devletin bütün organları mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Devlet organları mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

(1) Hâkimler, görevlerinde bağımsız ve tarafsızdırlar; Hâkimler, anayasaya, yasalara, ulusal ve uluslar arası hukuk ve teamül kararlarına uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.

 

(2) Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz, yetkisini ve makamını yargının bağımsızlık ve tarafsızlığına zarar verecek şekilde kullanamaz.

 

(3) Görülmekte olan bir davayı etkilemek amacıyla yasama organında yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz. Türkiye Büyük Millet Meclisindeki araştırma ve soruşturma komisyonlarının faaliyetleri bu hükmün dışındadır.

 

(4) Bütün Devlet organları, özel her kişi ve kurumlar mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

 

(5) Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri ile yüksek mahkemeler ve bölge mahkemelerinin ilk derece mahkemelerle olan ilişkileri yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.

Adliye binalarının yönetiminin yargı bağımsızlığını zedelemeyecek biçimde Adalet Bakanlığı tarafından yürütülmesi yasayla düzenlenir.

 

(6) Herkesin adalete etkili erişimini sağlamak devletin yükümlülüğündedir.

 

(7)Yargı birliği ilkesine aykırı olağanüstü yetkili mahkeme oluşturulamaz.

 

 

 

HÂKİMLİK ve SAVCILIK TEMİNATI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Hâkimlik ve savcılık mesleği ve teminatı

Hâkimlik Mesleği ve Güvencesi

Hâkimlik Teminatı

Hâkimlik ve Savcılık Mesleği ve güvencesi

(1) Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe altmışbeş yaşından önce emekli edilemez; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından mahrum bırakılamaz.

(2) Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar ve görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

(3) Hâkim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, disiplin işlemleri ile cezai ve hukuki sorumlulukları mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

(4) Hâkimler ve savcılar idarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır.

(1) Hâkimler, görevlerini, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına göre, yargısal etik kurallarına uygun olarak yerine getirirler.

(2) Hâkimlerin nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlarından dolayı soruşturma yapılması ve yargılanmalarına karar verilmesi, meslekten çıkarmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve meslek içi eğitimleri ile diğer özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına uygun olarak kanunla düzenlenir.

(3) Hâkimler, kanunda belirtilenlerden başka, resmî ve özel hiçbir görev alamazlar.

(4) Hâkimler azlolunamaz, kendileri istemedikçe altmış yedi yaşından önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz.

(5) Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

 

(6) Hakimler, hakimlik mesleğini korumak ve geliştirmek amacıyla örgütlenme haklarından yararlanırlar. Kanun, bu haktan yararlanılmasını güçleştirecek ya da etkisiz hale getirecek sınırlamalar ve kayıtlamalar getiremez.

 

Savcılık Mesleği ve Güvencesi

 

(1) Savcılar, görevlerini mahkemelerin bağımsızlığı ve savcılık güvencesi esaslarına göre, yargısal etik kurallarına uygun olarak yerine getirirler.

Savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmî ve özel hiçbir görev alamazlar.

Savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlarından dolayı soruşturma yapılması ve yargılanmalarına karar verilmesi, meslekten çıkarmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve meslek içi eğitimleri, diğer özlük işleri ile bakanlıkla ilişkileri mahkemelerin bağımsızlığı ve savcılık güvencesi esaslarına göre kanunla düzenlenir.

(2) İl ve ilçelerde savcıya bağlı olarak görev yapan adli kolluğun kuruluşuna ve çalışma usullerine ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.

(3) Savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe altmış yedi yaşından önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz.

Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

(4) Savcılar, savcılık mesleğini korumak ve geliştirmek amacıyla örgütlenme haklarından yararlanırlar. Kanun, bu haktan yararlanılmasını güçleştirecek ya da etkisiz hale getirecek sınırlamalar ve kayıtlamalar getiremez.

 

 

(1) Hâkimler azlolunamaz, kendileri istemedikçe altmış beş yaşını bitirmeden emekli edilemez; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından mahrum bırakılamaz.

(2) Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

 

Hâkimlik Mesleği

Madde-

(1) Hâkimler adli ve idari yargı hâkimleri olarak görev yaparlar.

(2) Hâkimler, hâkimlik teminatı ve mahkemelerin bağımsızlığı esaslarına göre görev yaparlar.

(3) Hâkimlerin hakları, sorumlulukları disiplin ve özlük işlemleri kanunla düzenlenir ve Hâkimler Yüksek Kurulu tarafından yürütülür.

(4) Askeri hâkimlerin disiplin ve özlük işlemleri kanunda gösterilir.

(5) Hâkimler, kanunda belirtilenlerden başka, resmi ve özel hiçbir görev alamazlar.

(6) Hâkimler, idari görevleri yönünden Hâkimler Yüksek Kuruluna bağlıdır.

(7) Hâkimler, hâkimlik mesleğini ko­rumak ve geliştirmek amacıyla teşkilatlanma hakların­dan yararlanırlar.

(8) Hâkimlerin görevlerini hukuka uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme, görevlerinden dolayı ve görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerine ilişkin inceleme ve soruşturma Hâkimler Yüksek Kuruluna bağlı müfettişler tarafından yapılır.

 

Savcılık Mesleği

(1) Savcılar, adli görevlerinde hâkimlik teminatından yararlanırlar.

(2) Savcıların mesleğe kabulleri, hakları, sorumlulukları, disiplin ve özlük işlemleri kanunla düzenlenir ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından yürütülür.

(3) Askeri savcıların disiplin ve özlük işlemleri kanun ile düzenlenir.

(4) Savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmi ve özel hiçbir görev alamazlar.

(5) Savcılar, savcılık mesleğini ko­rumak ve geliştirmek amacıyla teşkilatlanma hakların­dan yararlanırlar.

(6) Savcılar, adli görevlerinde Savcılar Yüksek Kuruluna, idari görevlerinde Adalet Bakanlığına bağlıdır.

(7) Savcıların görevlerini hukuka uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme, görevlerinden dolayı ve görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerine ilişkin inceleme ve soruşturma Savcılar Yüksek Kuruluna bağlı müfettişler tarafından yapılır.

 

(1) Hâkimler, görevlerini yargının tarafsızlığı ve bağımsızlığı, dürüstlük, mesleğe yaraşırlık, ehliyet, özen yargıç güvencesi ve yargı etiği ilkelerine göre yerine getirir.

 

(2) Hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekli edilemez ; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamaz.

 

(3) Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına   karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.

(4) Hâkimler ve savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmî ve özel hiçbir görev alamazlar. Savcılar idarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır.

 

(5) Hâkim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlarından dolayı soruşturma yapılması ve yargılanmalarına karar verilmesi, meslekten çıkarmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve meslek içi eğitimleri ile diğer özlük işleri yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik teminatı esaslarına göre yasayla düzenlenir.

 

(6)Hâkimler ücretsiz ders verme ve hukuki araştırma dışında mahkemelerin ve bağımsızlık ilkesiyle bağdaşmayan kamusal faaliyetler yapamaz.

 

 

 

 

 

 

 

 


SAVUNMA MESLEĞİ ve BAROLAR

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Savunma Mesleği ve Barolar

 

Avukatlık Mesleği Ve Barolar

 

Savunma Mesleği ve Barolar

 

(1) Savunma yargının kurucu öğelerindendir ve bağımsızdır.

(2) Avukatlık, kamu hizmeti niteliğinde bir serbest meslektir. Yargı ve idari mercilerde hak arama ve savunma için temsil, avukatlar aracılığı ile sağlanır.

(3) Avukatlık mesleğine kabul, mesleğe hazırlama, mesleğin yerine getirilme koşulları ve disiplin kurallarının saptanmaları konularında barolar ve Türkiye Barolar Birliği; sınav ve mesleki etik kurallarının saptanmaları konularında ise Türkiye Barolar Birliği yetkilidir.

(4)Baroların ve Türkiye Barolar Birliği’nin kararları ancak yargı organı tarafından denetlenir.

(5) Baroların ve Türkiye Barolar Birliğinin kuruluşu, çalışma esasları ve meslek içi eğitimleri, savunmanın bağımsızlığı esası çerçevesinde kanunla düzenlenir.

(6) Barolar ve Türkiye Barolar Birliği’nin mali ve idari saydamlığına ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

 

(1) Avu­katlık, yargının kurucu unsurlarından olan savunmayı hiç kimseden emir ve talimat almadan bağımsız olarak temsil eden kamu hizmeti niteliğinde bir serbest meslektir.

(2) Barolar ve Türkiye Barolar Birliği, kamu kurumu niteliğinde, bağımsız meslek kuruluşlarıdır.  

(3) Avukatların üstlendiği davalarda delil toplama yetkileri kanun ile düzenlenir.

(4) Yabancı avukatlık kuruluşları, mütekabiliyet esasına bağlı olarak, ancak yabancı hukuk ve milletlerarası hukuk konularında danışmanlık hizmeti verebilirler.

(5) Avukatların mesleğe kabul, özlük ve disiplin işlemeleri kanun ile düzenlenir.

 

(1) Savunma bağımsızdır ve yargının kurucu öğesidir, iddia ve savunma makamlarının eşitliği ilkesini bozacak yasal düzenleme ve uygulama yapılamaz.

(2) Yargı ve yönetim mercilerinde hak arama ve savunma için temsil, avukatlar aracılığıyla sağlanır. Avukatlık kamu hizmeti niteliğinde bir serbest meslektir. Avukatların savunma görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli dokunulmazlıklar güvence altındadır.

(3) Barolar kamu kurumu niteliğinde, özerk meslek kuruluşlarıdır. Avukatlık mesleğine kabul, mesleğe hazırlama, sınav, mesleğin yerine getirilme koşulları ve disiplin konularında barolar yetkilidir.

Baroların seçimleri, yönetimleri ve çalışmaları demokratik ilkelere uygun olarak düzenlenir. Baroların mali ve idari özerkliğini zedeleyecek biçimde denetim yapılamaz.   Baro kararları yargı denetime tabidir.

 

 

 

 

DURUŞMALARIN AÇIK ve KARARLARIN GEREKÇELİ OLMASI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Kararların Gerekçeli ve Kamuya Açık Olması

 

 

 

 

Bütün mahkemelerin her türlü kararı gerekçeli olarak yazılır.

Mahkeme kararları kamuya açıktır. Kesinleşmiş yargı kararları elektronik ortamda ya da başka uygun araçlarla yayımlanır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MAHKEMELERİN KURULUŞU

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Mahkemelerin Kuruluşu

 

 

 

 

Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvence esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

 

 

 

 

 

ASKERÎ YARGI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

Askerî Yargı

 

Askerî Yargı

 

Askerî Yargı

 

(1) Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler, asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar ile ilgili davalara bakmakla görevlidir.

(2) Askerî yargı organlarının kuruluşu, işleyişi, askerî hâkimlerin özlük işleri, askerî savcılık görevlerini yapan askerî hâkimlerin görevli bulundukları komutanlıkla ilişkileri, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına göre kanunla düzenlenir.

(3) Askerî mahkemelerin savaş halinde hangi suçlar ve kişiler bakımından yetkili oldukları kanunla düzenlenir.

 

(1) Askeri yargı, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler, asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri askeri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir.                  

(2) Savaş hali haricinde, asker olmayan kişiler askerî mahkemelerde yargılanamaz.

(3) Askerî mahkemelerin ve disiplin mahkemelerinin kuruluşu, işleyişi, görev ve yetkileri ile yargılama usulleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

(1) Askeri yargı, askeri disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Askeri Disiplin Mahkemeleri, sadece asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri askeri disiplin suçlarına ait davalara bakmakla görevlidirler.

 

(2) Askeri Disiplin Mahkemelerinin kuruluşu, işleyişi, askeri hakimlerin özlük işlerine ilişkin usul ve esaslar mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik güvencesi esaslarına göre yasayla düzenlenir.

 

 

 

ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Anayasa Mahkemesinin kuruluşu

Kuruluşu

 

Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu

Anayasa Mahkemesi (Anayasa Konseyi)

 

(1) Anayasa Mahkemesi onyedi üyeden oluşur.

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi, en az yedisi anayasa hukuku, kamu hukuku veya siyaset bilimi alanında çalışan öğretim üyeleri arasından olmak üzere dokuz üyeyi üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla seçer. Birinci oylamada üçte iki çoğunluk ile seçimin yapılamaması halinde ikinci oylama yapılır ve bu oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Başkan sekiz üyeyi anayasa hukuku, kamu hukuku veya siyaset bilimi alanında çalışan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, meslekte en az onbeş yıl görev yapmış hâkimler ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer.

(3) Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırk yaşını doldurmuş, hukuk, sosyal veya siyasi bilimler alanında yükseköğrenim görmüş ve mesleğinde en az onbeş yıl fiilen çalışmış olmak şarttır. Bu şartlar tüm adaylar için aranır.

(4) Anayasa Mahkemesi başkanı ve başkanvekilleri üyeler tarafından kendi aralarından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için seçilir. Başkan ve başkanvekilleri bu görevlere bir defadan fazla seçilemezler.

(5) Anayasa Mahkemesi üyeleri, aslî görevleri dışında resmî veya özel hiçbir görev alamazlar.

(6) Üyelerin seçimine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi on yedi üyeden oluşur.

(2) Dört üye Yargıtay; dört üye Danıştay; bir üye ise Sayıştay Genel Kurulu tarafından, en az üç yıl üyelik yapmış kendi başkan ve üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir.

Bir üye, birinci sınıfa ayrılmış hakim ve savcılar arasından Hakimler Yüksek Kurulu tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir.

Yedi üye Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Meclis iki üyeyi Üniversitelerarası Kurulun hukuk ya da siyaset bilimi alanında çalışan profesörler; iki üyeyi Türkiye Barolar Birliği’nin avukatlar arasından göstereceği üç kat aday arasından seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisi, üç üyeyi ise doğrudan seçer.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yapacağı seçimden önce, adaylar, Mecliste grubu bulunan her siyasal partinin eşit sayıda temsil edileceği bir komisyon tarafından dinlenir. Komisyonun toplantıları Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanır. Bu komisyon, her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunar.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ve gizli oyla Anayasa Mahkemesi üyelerini seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi, adayların Meclis Başkanlığına bildirilmesinden itibaren doksan gün içinde tamamlar.

(3) Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırk beş yaşını doldurmak; hukuk, siyasal bilimler ya da iktisadi ve idarî bilimler alanlarından mezun olmak; kamu hizmetinde en az on beş yıl fiilen çalışmış olmak; üniversite öğretim üyeleri arasından seçilecekler için en az on beş yıl öğretim üyeliği; avukatlar arasından seçilecekler için en az on beş yıl fiilen avukatlık yapmış olmak gerekir.

(4) Anayasa Mahkemesi üyeliği için aday göstermede ve seçimde uygulanacak esas ve usuller kanunla düzenlenir.

(5) Anayasa Mahkemesi, üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçer. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

(6) Anayasa Mahkemesi üyeleri aslî görevleri dışında resmî veya özel hiçbir görev alamazlar.

 

(1) Anayasa Mahkemesi genel kurul ve üç daire halinde çalışmak üzere 34 üyeden oluşur.

(2) Anayasa Mahkemesi üyelerinin yedisi kamu hukuku anabilim dalları ile siyaset bilimi anabilim dalında çalışan profesörlerden; yedisi Yargıtay üyelerinden, altısı Danıştay üyelerinden, biri Sayıştay üyelerinden, dördü kamuda on beş yıldır çalışmakta olan üst kademe yöneticilerinden, ikisi on beş yıl baroya kayıtlı olarak çalışan avukatlardan, biri on beş yıl görev yapan yeminli mali müşavirlerden, altısı son genel seçimlerde geçerli oyların en az yüzde onunu almış siyasi partilerin göstereceği hukuk fakültesi mezunu milletvekilliği yapmış olanlar arasından Anayasa Komisyonu huzurunda kendi aralarında çekilecek kur’a ile sekiz yıllık süre için bir defa seçilir.

(3) Kırk beş yaşını dolduran adaylar, kuraya katılmak üzere, Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Komisyonu’na aday olarak müracaat eder.

(4) Anayasa Mahkemesi, üyeleri arasından, gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve bir Başkanvekili seçer. Başkan ve başkanvekili en fazla iki kez seçilebilir.

(5) Anayasa Mahkemesi üyeleri, asli görevleri dışında resmi veya özel hiçbir görev alamazlar.

 

(1)Anayasa Mahkemesi önceden ilan edilmek koşuluyla seçilen yirmi bir üyeden oluşur.

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasa Mahkemesine dokuz üye seçer. Üyelerden dördü kamu hukuku veya siyaset bilimi alanında çalışan öğretim üyeleri arasından, üçü yüksek mahkemelere seçilme niteliklerine sahip hakim ve savcılar arasından, ikisi ise Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının üçte ikisinin oyuyla seçilir.

(3) Üyelerden dördü Yargıtay, dördü Danıştay ve ikisi Sayıştay Genel Kurullarınca kendi başkan ve üyeleri arasından, üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile gizli oyla seçilir. İki üye ise baro başkanları tarafından serbest avukatlar arasından salt çoğunluk ve gizli oyla seçilir.

(4) Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırk yaşını doldurmuş olmak ve en az on yıllık mesleki deneyime sahip olmak şarttır.

(5) Anayasa Mahkemesi, üyeleri arasından, gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve üç Başkanvekili seçer. Başkan ve başkanvekili en fazla iki kez seçilebilir.

(6) Anayasa Mahkemesi üyeleri, üniversitelerde ders verme dışında, asli görevlerinden başka hiçbir görev alamazlar.

(7) Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimlerine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

(8) Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mecliste grubu bulunan siyasi partilerin eşit temsil ilkesine göre oluşturulacak komisyonun seçilecek kişi sayısının üç katına denk düşecek şekilde belirlediği adaylar arasından seçim yapar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÜYELERİN GÖREV SÜRESİ ve ÜYELİĞİN SONA ERMESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi

 

Üyelerin Görev Süresi ve Üyeliğin Sona Ermesi

 

 

Üyelerin Görev Süresi ve Üyeliğin Sona Ermesi

 

(1) Anayasa Mahkemesi üyeleri bir defaya mahsus olmak üzere ve dokuz yıl için seçilirler. Altmışbeş yaşını dolduran üyeler emekliye ayrılırlar.

(2) Anayasa Mahkemesi üyeliği, bir üyenin hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halinde kendiliğinden; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde ise, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun kararı ile sona erer.

 

(1) Anayasa Mahkemesi üyeleri dokuz yıl ve bir defa için seçilirler. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmış yedi yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Zorunlu emeklilik yaşından önce görev süresi dolan üyelerin başka bir görevde çalışmaları ve özlük işleri kanunla düzenlenir.

(2) Anayasa Mahkemesi üyeliği, bir üyenin hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halinde kendiliğinden; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde de, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararı ile sona erer.

 

 

(1) Anayasa Mahkemesi üyeleri bir defaya mahsus olmak üzere ve on iki yıl için seçilirler. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.

(2) Anayasa Mahkemesi üyeliği, bir üyenin hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halinde kendiliğinden; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde ise, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararı ile sona erer.

 

 

 

 

GÖREV ve YETKİLERİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Görev ve yetkileri

Görev ve Yetkileri

Anayasa Mahkemesi’nin Görev ve Yetkileri

 

Görev ve Yetkilileri

 

(1) Anayasa Mahkemesi kanunların, Başkanlık kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün şekil ve esas bakımından Anayasaya uygunluğunu denetler. Anayasa değişiklikleri şekil ve esas bakımından hiçbir surette denetlenemez.

(2) Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususu ile sınırlıdır.

(3) Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve hürriyetlerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz. Bireysel başvuruya ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

(4) Anayasa Mahkemesi Başkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanını ve bakanları görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar. Bu yargılamalarda, savcılık görevini Temyiz Mahkemesi Başsavcısı yapar. Yargılamada verilen kararlara karşı yeniden inceleme başvuruları Genel Kurulca kesin karara bağlanır.

(5) Anayasa Mahkemesi Anayasa ile verilen diğer görevleri de yerine getirir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi, anayasa değişikliklerinin Anayasaya şekil; kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün ve uluslararası antlaşmaların Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa şikayeti başvurularını karara bağlar ve anayasayla verilen diğer görevleri yerine getirir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi; siyasi partilerin kapatılma davalarına bakmak, siyasi partilerin mali denetimini ve uluslararası anlaşmaların anayasaya uygunluğunun ön denetimi yapmak, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün şekil ve esas bakımından, anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların ise sadece şekil bakımından, Anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevlidir.      

(2) Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylama çoğunluğu ile iki defa görüşülme şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlıdır.

(3) Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, Genel Kurul ve dairelerin yargılama usulleri, başkan, başkanvekilleri üyelerin disiplin işleri kanunla; Mahkemenin çalışma esasları, daire ve komisyonların oluşumu ve işbölümü kendi yapacağı içtüzükle düzenlenir.

(4) Anayasa Mahkemesi, Anayasayla verilen diğer görevleri de yerine getirir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bölge Meclisleri tarafından kabul edilen kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün anayasaya uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunlar bu hükmün dışındadır. Yetki kanunları üzerindeki denetim 71. maddenin birinci ve ikinci fıkralarına uygunlukla sınırlıdır.

 

(2) Anayasa Mahkemesi, merkezi devlet organları ile bölgesel devlet organları arasında, bölgelerin kendi aralarında ve bir bölgenin kendi sınırları dahilindeki kademli birimlerle arasında çıkacak olan yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak hükme bağlar.    

 

(3) Anayasa Mahkemesi, anayasadaki hak ve özgürlüklerinden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuruları karara bağlar. Bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Bireysel başvuruya ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

 

(4)Anayasa Mahkemesi yasama, yürütme ve cumhurbaşkanı ile yürütmenin diğer organları arasındaki uyuşmazlıklarda hakemlik niteliğine sahiptir.

 

 

 

 

 

 

 

 


 

ÇALIŞMA VE YARGILAMA USULÜ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Çalışma ve yargılama usulü

Çalışma Ve Yargılama Usulü

Anayasa Mahkemesi’nin Çalışma Usulü

Çalışma İlkeleri

 

(1) Anayasa Mahkemesi, Genel Kurul ve iki daire halinde çalışır.

(2) Siyasî partilere ilişkin dava ve başvurular ile iptal ve itiraz davalarına Genel Kurulda bakılır.

(3) Daireler ve Genel Kurul kararlarını üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alır. Siyasî partilerin kapatılmasına ya da devlet yardımından mahrum bırakılmasına karar verilebilmesi için üye tamsayısının üçte iki oy çokluğu şarttır.

(4) Şekil sakatlığına dayalı iptal davaları öncelikle karara bağlanır.

(5) Anayasa Mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri kanunla; mahkemenin çalışma esasları ve üyeleri arasındaki işbölümü ise kendi yapacağı içtüzükle düzenlenir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi, iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler, bir başkan ve altı üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Genel Kurul, bir başkan ve on iki üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Anayasa Mahkemesi Başkanı Genel Kurulun, başkanvekilleri de bölümlerin başkanlığını üstlenir.

(2) Anayasa şikayeti başvurularının kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar oluşturulabilir.

(3) Siyasal partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile uluslararası antlaşmaların Anayasaya uygunluğunu denetleme ile bölümler arasındaki içtihat farklılıklarını giderme görevleri Genel Kurulca yerine getirilir. Anayasa şikayeti başvuruları ise bölümlerce karara bağlanır.

Anayasa Mahkemesi, anayasa değişikliğinde iptaline, siyasî partilere ihtar verilmesine, partinin gelecek milletvekili genel ve ara seçimleri ile yerel yönetimler seçimlerine katılmasını yasaklanmasına, kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına üye tamsayısının beşte üçü ile karar verir.

(4) Şekil bozukluğu savıyla açılan iptal davaları, olağanüstü hal ve sıkıyönetim kanun hükmünde kararnameleri ile uluslararası antlaşmaların anayasaya aykırılığına ilişkin başvurular Mahkeme tarafından öncelikle incelenip karara bağlanır.

(5) Anayasa Mahkemesi baktığı işleri dosya üzerinde inceler. Ancak, anayasa şikayeti başvurularında duruşma yapılmasına karar verilebilir. Mahkeme ayrıca, gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çağırabilir. Siyasal partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler.

(5) Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, Genel Kurul ve bölümlerin yargılama usulleri, Başkan, başkanvekilleri ve üyelerin disiplin işleri kanunla; Mahkemenin çalışma esasları, bölüm ve komisyonların oluşumu ve işbölümü kendi yapacağı İçtüzükle düzenlenir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi, genel kurul ve üç daire şeklinde çalışır. Her daire bir başkan ve on üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Anayasa Mahkemesi Başkanı genel kurulun, başkanvekilleri de dairelerin başkanlıklarını yürütür. Genel kurul bir başkan ve en az yirmi dört üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir.

(2) Anayasa değişikliğine ilişkin kanunların iptali davaları ile siyasi partilerin kapatılma davaları Genel Kurulda görülür. Bunun dışında Genel Kurul, daireler arasındaki yorum farklılıklarını giderir ve siyasi partilerle ilgili davalarda verilen kararların temyiz merciidir.

 

(1) Anayasa Mahkemesi, üç daire ve Genel Kurul halinde çalışır. Daireler yedi üyeden oluşur, Başkanvekili başkanlığında en az beş üyenin katılımıyla toplanır ve salt çoğunlukla karar alır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği Başkanvekilinin başkanlığında en az on sekiz üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar alır. Üyelerin özürleri nedeniyle tamamlanamayan kurul ya da daireler, öteki daire veya kurul üyeleri arasından kıdem esasına göre tamamlanır.

(2) Siyasi partilere ilişkin davalar Genel Kurulca karara bağlanır.  

(3) Anayasa Mahkemesi, siyasî partilere ilişkin davalarda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra ilgili siyasî partinin genel başkanının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler.

(4) Anayasa Mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri kanunla; mahkemenin çalışma ilkeleri ve üyeleri arasındaki işbölümü ise kendi yapacağı içtüzükle düzenlenir.

 

 

 

İPTAL DAVASI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

İptal davası

İptal Davası

İptal Davası

İptal Davası

(1)Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi Başkana ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri oranındaki milletvekillerine aittir.

(2)Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi, iptali istenen kanunun, Başkanlık kararnamesinin veya İçtüzüğün Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak altmış gün; şekil sakatlığına dayanan davalarda ise on gün sonra düşer.

 

(1) Cumhurbaşkanı; Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasal partiler; Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az onda biri oranındaki üyeler; Anayasa değişikliklerinin şekil; kanunların, kanun hükmündeki kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı savıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilirler. Kendi varlık ve görevlerini ilgilendiren konularda Yüksek Hakimler Kurulu, Yüksek Savcılar Kurulu, Yargıtay, Danıştay, üniversiteler, büyükşehir belediyeleri ve kamu kurumu niteliğindeki meslek üst kuruluşları da kanunların ve bunların belirli madde ve hükümlerinin esas bakımından anayasaya aykırılığı savıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilirler.

(1) Cumhurbaşkanı ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde gurubu bulunan siyasi partiler kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün iptali için Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altmış gün içinde dava açabilir. Şekil sakatlığına dayanan davalarda ise süre yirmi gündür.

 

(1) Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi; Cumhurbaşkanına ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde ve Bölge Meclislerinde temsil olunan siyasi parti gruplarına, TBMM’nde grup oluşturamayan ancak son milletvekili seçimlerinde %5 ve üzerinde oy alan partilere, kamu denetçiliği kurumuna, kendi varlık ve görevlerini ilgilendiren konularda yerel yönetimler, Yüksek Yargı Kurulu, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, Barolar, Üniversiteler ’e aittir.

 

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan merkezi ve bölgesel devlet organlarının görev ve yetkilerine ilişkin kanunların anayasaya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açabilme yetkisi, Cumhurbaşkanına ve Bölge Yürütme Kurulu Başkanlarına aittir.

(3) Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi, iptali istenen yasanın Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer. İçtüzüğün öndenetimini isteme yetkisi, öndenetime konu olan hükmün Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edilmesinden başlayarak on gün sonra düşer.

 

 

İTİRAZ YOLU

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

İtiraz yolu

 

İtiraz yolu

 

Anayasaya Aykırılığın Diğer Mahkemelerde İleri Sürülmesi

İtiraz Yolu

 

(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

(2) Anayasa Mahkemesi, müracaatın kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir. Bu süre içinde karar verilmezse, mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar açıklanırsa, mahkeme buna uymak zorundadır.

(3) Şekil sakatlığı nedeniyle Anayasaya aykırılık itiraz yoluyla ileri sürülemez.

 

(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

(2)Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddî görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.

(3) Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere altı ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse, Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını kendi kanısına göre çözerek davayı yürütür. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır.

(4) Şekil sakatlığı nedeniyle anayasaya aykırılık itiraz yoluyla ileri sürülemez.

 

(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

(2) Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.

(3) Anayasa Mahkemesi, müracaatın kendisine gelişinden başlamak üzere altı ay içinde kararını açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse, mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar açıklanırsa, mahkeme buna uymak zorundadır.

(4) Şekil sakatlıklarına ilişkin Anayasaya aykırılık iddiaları itiraz yoluyla ileri sürülemez.

 

(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir yasanın hükümlerini Anayasaya veya usulüne göre yürürlüğe konulmuş insan hak ve özgürlüklerine ilişkin uluslararası antlaşmalara aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının hukukun üstünlüğü ve demokratik devlet düzeninin gerekleri açısından dikkate alınması gerektiği kanaatine varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

(2) Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını dikkate almamaya karar verirse, bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.

(3) Anayasa Mahkemesi, müracaatın kendisine gelişinden başlamak üzere dört ay içinde kararını açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse, mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar açıklanırsa, mahkeme buna uymak zorundadır.

 

 

 

 

 

DAVA AÇMA SÜRESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Dava Açma Süresi

 

 

 

 

Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açma hakkı, iptali istenen anayasa değişikliği, kanun, kanun hükmünde kararname veya İçtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer.

 

 

 

 

 


ANAYASA MAHKEMESİNİN KARARLARI

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Kararları

 

Anayasa Mahkemesinin Kararları

 

Anayasa Mahkemesi Kararları

 

Kararları

 

Madde 10– (1) Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. Bu kararlar, gerekçesi yazılmadan hiçbir surette açıklanamaz ve kamuoyuna bilgi verilemez.

(2) Anayasa Mahkemesi, verdiği kararlarla, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez; yorumlu red kararı veremez; kanunların, Başkanlık kararnamelerinin ve İçtüzük hükümlerinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin düzenlemeler esas bakımından denetlenemez.

(3) Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği hükümler, gerekçeli kararın Resmî Gazetede yayınlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi, gerekli durumlarda ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayınlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.

(4) İptal kararları geriye yürümez; Anayasa Mahkemesi hiçbir şekilde yürürlüğü durdurma kararı veremez.

(5) Anayasa Mahkemesi kararları, Resmî Gazetede yayınlanır. Gerekçesiyle birlikte yayınlanmayan kararlar bağlayıcı değildir.

(6) Anayasa Mahkemesinin iptal davası veya itiraz yoluyla işin esasına girerek verdiği red kararlarının Resmî Gazetede yayınından itibaren beş yıl geçmedikçe, aynı hükmün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.

 

Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.

Anayasa değişikliği, kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Anayasa Mahkemesi, gereken hallerde, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak altı ayı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.

Anayasa Mahkemesi, kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tamamının veya bir hükmünün iptali istemiyle açılan davalarda, Anayasaya aykırılık konusunda güçlü belirtiler bulunması ve hükmün uygulanması halinde sonradan giderilmesi imkânsız bir zararın ortaya çıkacak olması koşullarının birlikte gerçekleştiği durumlarda istem üzerine yürürlüğün durdurulması kararı verebilir. Yürürlüğün durdurulmasının söz konusu olduğu hallerde Anayasa Mahkemesi, esas hakkındaki gerekçeli kararını en geç altmış gün içinde verir.

Anayasa Mahkemesinin iptal davası ve itiraz yoluyla verdiği kararlar geriye yürümez.

Anayasa Mahkemesi, itiraz yoluyla önüne gelen Anayasaya aykırılık iddiaları üzerine verdiği hükümlerin, olayla sınırlı ve yalnızca tarafları bağlayıcı olacağına karar verebilir.

Anayasa Mahkemesi kararları gerekçeli karar tutanağıyla saptanarak açıklanır. Mahkemenin kararları Resmî Gazetede öncelikle ve hemen yayımlanır. Yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.

 

Madde- (1) Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. Bu kararlar, gerekçesi yazılmadan hiçbir surette açıklanamaz.

(2) Anayasa Mahkemesi, iptal davasına konu olan hükmün uygulanması halinde telafisi imkânsız bir zararın doğması ve Anayasaya açıkça aykırı görülmesi şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda talep üzerine gerekçeli olarak kanunun yürürlüğünü katılanların üçte ikisinin çoğunluğu ile durdurabilir.

(3) Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği hükümler, gerekçeli kararın Resmi Gazetede yayınlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi, gerekli durumlarda ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayınlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.            

(4) İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.

(5) İptal kararları geriye yürümez.

(6) Anayasa Mahkemesi kararları, Resmi Gazetede hemen yayınlanır.

(7) Anayasa Mahkemesinin iptal davası veya itiraz yoluyla işin esasına girerek verdiği red kararlarının Resmi Gazetede yayınından itibaren beş yıl geçmedikçe, aynı hükmün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.

 

(1) Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. Bu kararlar, gerekçesi yazılmadan hiçbir surette açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi kararları, Resmî Gazetede hemen yayınlanır.

 

(2) Anayasa Mahkemesi bir yasanın tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, yasa koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.

 

(3) Anayasa Mahkemesi, iptal davasına konu olan insan hak ve özgürlüklerine ilişkin bir kuralın uygulanması halinde telafisi imkânsız bir zararın doğması ve Anayasaya açıkça aykırı görülmesi durumunda talep üzerine kuralın yürürlüğünü gerekçesini göstererek durdurabilir. Anayasa Mahkemesinin yürürlüğünü durdurduğu kuralla ilgili nihaî kararı en geç altmış gün içinde Resmî Gazetede yayınlanır.

 

(4) Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği hükümler, gerekçeli kararın Resmî Gazetede yayınlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi, gerekli durumlarda ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayınlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.

 

(5) İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.

 

(6) İptal kararları geriye yürümez.

 

(7) Anayasa Mahkemesinin iptal davası veya itiraz yoluyla işin esasına girerek verdiği red kararlarının Resmî Gazetede yayınından itibaren beş yıl geçmedikçe, aynı hükmün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.

 


YARGITAY

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

  1. Yargıtay

Yargıtay

Yargıtay

 

(1) Yargıtay, adliye mahkemeleri ile askerî mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir adlî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(2) Yargıtay Cumhurbaşkanını, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı vekilini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyelerini, Genel Kurmay Başkanını ve kuvvet komutanlarını görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Yüce Divan Yargıtay Ceza Dairelerinin en kıdemli 7 başkanından oluşur. Divana bu üyelerin en kıdemlisi başkanlık eder.

Yüce Divan sıfatıyla verilen kararlara karşı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna başvurulabilir.

Yüce Divan yargılamalarında savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yürütür.

(3) Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adlî yargı hâkimleri ve Cumhuriyet savcıları arasından başta liyakat ve başarı olmak üzere, kanunda gösterilen ölçütler gözetilerek Hakimler Yüksek Kurulu tarafından seçilir.

Seçimden önce adaylar Hakimler Yüksek Kurulunun oluşturacağı bir komisyon tarafından kamuya açık olarak dinlenir. Bu komisyon, her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Kurula sunar.

(4)Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanları ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcı Vekili, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

(5)Yargıtayın kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilinin nitelikleri ve seçim usulleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

Madde- (1) Yargıtay, adli ve askeri mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(2) Yargıtay üyeleri, kanunun aradığı şartları haiz adli yargı hâkim ve savcıları ile bu meslekten sayılan adaylar arasından, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurullarının birlikte yapacağı toplantı huzurunda sekiz yıl için kur’a ile seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

(3) Yargıtay Başkanı, başkanvekilleri ve daire başkanları ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla her görev yeri için en çok oy alan dört aday arasından kur’a ile dört yıl görev yapmak üzere seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

(4) Yargıtay’ın en az bir dairesi askeri yargı mercilerinden gelen işlere bakar.

(5) Yargıtay’ın kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkan vekilleri, daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet Başsavcısı, Cumhuriyet Başsavcı vekillerinin nitelikleri ve seçim usulleri ve askeri işlere bakmakla görevli dairelerin kuruluşu görevi ve üyelerinin seçimi mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

(1) Yargıtay, adlîye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adlî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yasada gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

 

(2) Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adlî yargı hâkim ve savcıları ve bu meslekten sayılanlar ile yüksek öğrenim kurumlarının hukuk alanında görev yapan öğretim üyeleri ve en az on yıllık mesleki deneyime sahip avukatlar arasından, özel kanunlarında öngörülen yöntemlerle ölçülen liyakat ve başarı gibi nitelikler dikkate alınarak,   Yargı Yüksek Kurulunca, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla on iki yıl için seçilir. Yargıtay üyelerinin seçiminde cinsiyet eşitliği ilkesi esas alınır.

 

(3) Yargıtay Başkanı, başkanvekilleri ve daire başkanları ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

 

(4) Yargıtay üyeleri, üniversitelerde ders verme dışında, asli görevlerinden başka hiçbir görev alamazlar.

 

(5) Yargıtayın kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilinin nitelikleri ve seçim usulleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik teminatı esaslarına göre yasayla düzenlenir.

 

 

 


DANIŞTAY

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

  1. Danıştay

 

Danıştay

 

Danıştay

 

 

(1) Danıştay, idarî mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunda gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(2) Danıştay, davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kurulunca gönderilen kanun tasarıları hakkında görüşünü bildirmek, tüzük tasarılarını ve kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini incelemek, idarî uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir.

(3) Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idarî yargı hâkim ve savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından başta liyakat ve başarı olmak üzere, kanunda gösterilen ölçütler gözetilerek Hakimler Yüksek Kurulu; dörtte biri, nitelikleri kanunda belirtilen adaylar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Hakimler Yüksek Kurulunca seçilecek adaylar seçimden önce Hakimler Yüksek Kurulunun oluşturacağı bir komisyon tarafından kamuya açık olarak dinlenir. Bu komisyon, her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Kurula sunar.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin yapacağı seçimden önce, adaylar, Mecliste grubu bulunan her siyasal partinin eşit sayıda temsil edileceği bir komisyon tarafından dinlenir. Komisyonun toplantıları Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanır. Bu komisyon, her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunar. Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ve gizli oyla Danıştay üyelerini seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi, adayların Meclis Başkanlığına bildirilmesinden itibaren doksan gün içinde tamamlar.

(4) Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

(5) Danıştayın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ile üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri, idarî yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

 

Madde- (1) idari davalar, idare mahkemelerinde görülür.

(2) Danıştay, idari mahkemelerce ve askeri idari yargı mercilerince verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(3) Danıştay, Başbakan tarafından gönderilen kanun tasarıları, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla da görevlidir.

(4) Danıştay üyelerinin dörtte üçü, kanunun aradığı şartlara haiz idari yargı hâkim ve savcıları ile bu meslekten sayılan adaylar arasından; dörtte biri nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından Bakanlar Kurulu tarafından gösterilecek boş üyeliklerin üç katı kadar aday arasından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurullarının birlikte yapacağı toplantı huzurunda sekiz yıl için kur’a ile seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

(5) Danıştay’ın bir dairesi askeri idari yargı işlerine bakar.

(6) Danıştay Başkanı, başkanvekilleri, daire başkanları ve Başsavcısı, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla her görev yeri için en çok oy alan dört aday arasından kur’a ile dört yıl görev yapmak üzere seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

(7) Danıştay’ın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkanvekilleri, daire başkanları, üyeler ve Başsavcının nitelikleri ve seçim usulleri ile askeri işlere bakmakla görevli dairenin kuruluşu görevi ve üyelerinin seçimi idari yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

(1) Danıştay, idarî mahkemelerce verilen ve yasanın başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yasada gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

 

(2) Danıştay üyelerinin dörtte biri, birinci sınıf idarî yargı hâkimleri ile bu meslekten sayılanlar arasından, özel kanunlarında öngörülen yöntemlerle ölçülen liyakat ve başarı gibi nitelikler dikkate alınarak, Yargı Yüksek Kurulunca, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Diğer Danıştay üyeleri, nitelikleri kanunda belirtilen, yüksek öğrenim kurumlarının hukuk, iktisat, maliye, kamu yönetimi ve uluslararası ilişkiler alanlarında görev yapan öğretim üyeleri, en az on yıllık mesleki deneyime sahip avukatlar ve üst düzey kamu görevlileri arasından Bakanlar Kurulu tarafından seçilir. Danıştay üyelerinin görev süresi dokuz yıldır. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

 

(3) Danıştay Başkanı, başkanvekilleri, ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir.

 

(4) Danıştay üyeleri, üniversitelerde ders verme dışında, asli görevlerinden başka hiçbir görev alamazlar.

 

(5) Danıştay’ın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri, idarî yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik güvencesi ilkelerine göre kanunla düzenlenir.

 

(6)Danıştay; davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kurulunca gönderilen yasa tasarıları hakkında görüşünü bildirmek, tüzük tasarılarını ve kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini incelemek, yönetsel uyuşmazlıkları çözmek ve yasada belirtilen öteki işleri yapmakla görevlidir.

 

 


UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Uyuşmazlık Mahkemesi

Uyuşmazlık Mahkemesi

Uyuşmazlık Mahkemesi

 

 

Uyuşmazlık Mahkemesi adlî, idarî ve askerî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir.

Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluşu, üyelerinin nitelikleri ve seçimleri ile işleyişi kanunla düzenlenir. Mahkeme, kendi üyeleri arasından bir kişiyi iki yıllığına salt çoğunlukla başkan seçer.

Diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır.

 

Madde 136 - Uyuşmazlık Mahkemesi adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir.

-Uyuşmazlık Mahkemesi, ikisi Yargıtay Hukuk Genel Kurulundan, ikisi Yargıtay Ceza Genel Kurulundan, ikisi Danıştay’dan ve biri Anayasa Mahkemesinden olmak üzere yedi üyeden oluşur; diğer hususlar kanunla düzenlenir. Bu mahkemenin Başkanlığını Anayasa Mahkemesinden gelen üye yürütür.

-Diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır.

(1) Uyuşmazlık Mahkemesi adlî ve idarî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir.

(2) Uyuşmazlık Mahkemesinin Başkanlığını, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilen bir üye yapar. Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluşu, üyelerinin nitelikleri ve seçimleri ile işleyişi yasayla düzenlenir.

(3) Diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır.

 

 


HÂKİMLER ve SAVCILAR YÜKSEK KURULU

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Hakimler ve Savcılar Kurulu

Hakimler Yüksek Kurulu ve Savcılar Yüksek Kurulu

 

 

Yargı Yüksek Kurulu

 

(1) Hakimler ve Savcılar Kurulu yirmiiki üyeden oluşur. Kurul, Hakimler Dairesi, Savcılar Dairesi ve Disiplin Dairesi olmak üzere üç daire halinde çalışır.

(2) Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesi olup Savcılar Dairesinin Başkanıdır. Kurul kendi üyeleri arasından Hakimler Dairesi ile Disiplin Dairesi başkanlarını seçer.

(3) Kurulun yedi üyesi, yükseköğretim kurumlarının hukuk, sosyal ve siyasi bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile seçilir. Birinci oylamada üçte iki çoğunluk ile seçimin yapılamaması halinde, ikinci oylama yapılır ve bu oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Yedi üyesi meslekte onbeş yıl çalışmış hakim ve savcıları arasından Başkan tarafından seçilir. Altı üyesi üçü hakim ve üçü savcı olmak üzere meslekte onbeş yıl çalışmış hakim ve savcılar arasından alt derece mahkemesi hakim ve savcılarınca seçilir. Hakim ve savcılar tarafından yapılacak seçimlerde her hakim veya savcı sadece bir adaya oy verir.

(4) Kurul üyelerinin görev süresi dört yıl olup, süresi dolanlar yeniden seçilemezler.

(5) Hâkimler ve Savcılar Kurulu; hâkim ve savcıları mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme, kadro dağıtma, görevden uzaklaştırma ile her derecedeki hakim ve savcılara disiplin cezası verme işlemlerini yapar. Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin veya bir hâkimin kadrosunun kaldırılması veya bir mahkemenin yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar. Ayrıca kanunla verilen diğer görevleri yerine getirir.

(6) Hâkim ve savcılar ile Temyiz Mahkemesi üyelerinin görevlerini Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme, görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri Kurul Başkanına bağlı ve ona karşı sorumlu olarak görev yapan Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından yapılır. Soruşturma ve inceleme daha kıdemli hakim veya savcılar eliyle de yaptırılabilir. Teftiş Kurulu Başkanı ve müfettişler Kurul Başkanı tarafından atanır.

(7) Adalet Bakanı, Kurulun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde hizmetin aksamaması için hâkimleri geçici yetki ile görevlendirebilir.

(8) Kurulun çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir

 

A.    Hakimler Yüksek Kurulu

(1) Hakimler Yüksek Kurulu, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi esaslarına göre kurulur ve görev yapar.

(2) Kurul on bir üyeden oluşur. Üyelerin dördü Yargıtay, üçü Danıştay tarafından, kendi başkan ve üyeleri arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla belirlenir. Yargıtay bir üyeyi başsavcılar arasından seçer. İki üye Üniversitelerarası Kurulun hukuk alanında görev yapan üniversite öğretim üyelerinden göstereceği üç kat aday; iki üye Türkiye Barolar Birliğinin en az on beş yıl fiilen avukatlık yapmış olanlardan göstereceği üç kat aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

(3) Hakimler Yüksek Kurulu’na Yargıtay ve Danıştay tarafından seçilecek adaylar, seçimden önce bu iş için oluşturulacak özel bir komisyon tarafından kamuya açık olarak dinlenir. Bu komisyon her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Yargıtay ve Danıştay Genel Kurullarına sunar. Yargıtay ve Danıştay kontenjanından seçilecek adayların en az üç yıllık üyelik yapmış olma koşulunu taşımaları gerekir.

(4) Türkiye Büyük Millet Meclisinin yapacağı seçimden önce adaylar, Mecliste grubu bulunan her siyasal partinin eşit sayıda temsil edileceği bir komisyon tarafından dinlenir. Komisyonda yapılacak dinlemeler Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanır. Bu komisyon, her bir adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunar. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hakimler Yüksek Kurulu üyelerini üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ve gizli oyla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi, adayların Meclis Başkanlığına bildirilmesinden itibaren doksan gün içinde tamamlar.

(5) Hakimler Yüksek Kurulu üyelerinin görev süresi altı yıldır. Görev süresi dolan üye yeniden seçilemez. Kurul üyeleri, görevlerinin devamı süresince başka bir görev kabul edemez veya Kurul tarafından başka bir göreve atanamaz ve seçilemez.

Yüksek Hakimler Kurulu üyeleri, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla ve gizli oyla başkan seçer.

(6) Hakimler Yüksek Kurulunun kendisine bağlı Genel Sekreterliği ve Teftiş Kurulu bulunur. Genel Sekreter ile Teftiş Kurulu Başkanı ve Teftiş Kurulunda görev yapacak hâkim müfettişler Kurul tarafından atanır.

Hakimlerin görevlerini hukuka ve kanunlara uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı ve görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, davranış ve eylemlerinin görev gereklerine uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde inceleme ve soruşturma   Hakimler Yüksek Kurulunun izniyle Kurulun hakim müfettişleri tarafından yapılır.

(7) Kurul, adlî ve idarî yargı hâkimleri mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükseltme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar; meslek öncesi ve meslek içi eğitim işlerini planlar ve yürütür; yargıya ait bütçe taslağını hazırlar ve bütçenin uygulanmasını gözetir; mahkemelerin çalışmalarını denetler ve değerlendirir; yargıyla ilgili kanun taslakları hazırlar ve hazırlanan taslaklar hakkında görüş bildirir; Anayasa ve kanunlarla kendisine verilen diğer görevleri yerine getirir.

(8) Adalet bakanı, gerekli gördüğü durumlarda, disiplin işlerinin görüşüldüğü toplantılar dışındaki Kurul toplantılarına katılabilir. Bakanın kurulda oy hakkı yoktur.

(9) Hakimler Yüksek Kurulunun kuruluşu, görev ve yetkileri, çalışma usulleri ile Genel Sekreterlik ve Teftiş Kurulunun kuruluşu ile görev ve yetkileri ile adayların Türkiye Büyük millet meclisinde dinlenmesine ve seçilmesine ilişkin usul ve esaslar hakimlik güvencesi ve bağımsızlığı ilkelerine uygun olarak kanunla düzenlenir.

 

B.    Savcılar Yüksek Kurulu

 

Savcılar Yüksek Kurulu, mahkemelerin bağımsızlığı ve savcılık güvencesi esaslarına göre kurulur ve görev yapar.

Kurul on bir üyeden oluşur. Üyelerin dördü Yargıtay, ikisi Danıştay tarafından kendi üyeleri olan savcılar arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla belirlenir. Yargıtay ayrıca bir üyeyi de hakim üyeleri arasından seçer. İki üye Üniversitelerarası Kurulun üniversite öğretim üyelerinden göstereceği üç kat aday; iki üye Türkiye Barolar Birliğinin en az on beş yıl fiilen avukatlık yapmış olanlardan göstereceği üç kat aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Savcılar Yüksek Kurulu’na Yargıtay ve Danıştay tarafından seçilecek adayların seçimden önce bu iş için oluşturulacak özel bir komisyon tarafından kamuya açık olarak dinlenir. Bu komisyon her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Yargıtay ve Danıştay Genel Kurullarına sunar. Yargıtay ve Danıştay kontenjanından seçilecek adayların en az üç yıllık üyelik yapma koşulunu taşımaları gerekir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin yapacağı seçimden önce adaylar, Mecliste grubu bulunan her siyasal partinin eşit sayıda temsil edileceği bir komisyon tarafından dinlenir. Komisyonda yapılacak dinlemeler Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayınlanır. Bu komisyon, her adayın başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunar. Türkiye Büyük Millet Meclisi Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ve gizli oyla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi, adayların Meclis Başkanlığına bildirilmesinden itibaren doksan gün içinde tamamlar.

Adalet Bakanı, Kurulun başkanı ve doğal üyesidir.

Savcılar Yüksek Kurulu üyelerinin görev süresi altı yıldır. Görev süresi dolan üye yeniden seçilemez. Kurul üyeleri, görevlerinin devamı süresince başka bir görev kabul edemez veya Kurul tarafından başka bir göreve atanamaz ve seçilemez.

Savcıların görevlerini hukuka ve kanunlara uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı ve görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, davranış ve eylemlerinin görev gereklerine uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde inceleme ve soruşturma Savcılar Yüksek Kurulu Başkanlığının izniyle adalet müfettişleri tarafından yapılır.

Savcılar Yüksek Kurulunun kuruluşu, görev ve yetkileri ile çalışma usullerine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

Kurul, adlî ve idarî savcıları mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükseltme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar; meslek öncesi ve meslek içi eğitim işlerini planlar ve yürütür; yargıyla ilgili hazırlanan taslaklar hakkında görüş bildirir; Anayasa ve kanunlarla kendisine verilen diğer görevleri yerine getirir.

Hâkimler Yüksek Kurulu

Madde-

(1) Hâkimler Yüksek Kurulu, on beş üye­den oluşur ve iki daire şeklinde çalışır. Daireler, yedişer üyeden oluşur ve salt çoğunlukla karar alır. Daire kararına karşı itiraz edilmesi durumunda, kurulun diğer dairesi itirazı inceler ve karara bağlar. Kurulun çalışma usul ve esasları ile teşkilat yapısı hâkim teminatı, yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkelerine göre kanunla düzenlenir.

(2) Kurulun Başkanı Adalet Bakanı’dır.

(3) Başkanvekilliği görevini kurulun en kıdemli üyesi icra eder.

(4) Kurulun daire toplantılarına Adalet Bakanı katılamaz.

(5) Kurulun üç üyesi Yargıtay, iki üyesi Danıştay, bir üyesi Türkiye Barolar Birliği genel kurulları tarafından her boş görev yeri için kanunda gösterilen şartları haiz adaylar arasından kendi genel kurulları huzurunda kur’a ile seçilir.

(6) Kurulun sekiz üyesi ise, aday olan birinci sınıfa ayrılmış kürsü hakimleri arasından Kurul huzurunda kur’a ile seçilir.

(7) Üyelerin görev süresi dört yıldır, süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

(8) Kurul, adli ve idari yargı hâkimleri hakkında mesleğe kabul, atama, özlük ve disiplin işlemlerini ehliyet ve liyakati esasına göre yapar. Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir.

(9) Hâkimlerin mesleğe kabul, atama, özlük ve disiplin işlemleri, Hâkimler Yüksek Kurulu idari birimleri eliyle yürütülür.

(10) Mahkemelerin denetimi Hâkimler Yüksek Kurulunun izni ile kurulun hâkim müfettişleri tarafından yapılır.

(11) Hâkimlerin görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işledikleri iddiaları ile hal ve hareketlerinin sıfat ve görevlerinin icabına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde inceleme ve soruşturma Kurul izni ile gecikmesinde sakınca olan hallerde Kurulun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere Kurul Başkanı veya Başkan vekilinin izni ile Kurulun hâkim müfettişleri tarafından yapılır.

(12) Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, hizmetin aksamaması için, Kurul Başkanı veya Başkan vekili Kurulun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere, hâkimleri geçici yetki ile görevlendirebilir.

(13) Kurul üyeleri görevleri süresince başka bir iş ve görev kabul edemez.

(14) Adalet Bakanlığının merkez kuruluşunda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkimlerin muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanı’na aittir.

 

Savcılar Yüksek Kurulu

Madde-

 

(1) Savcılar Yüksek Kurulu, on bir üye­den oluşur ve iki daire şeklinde çalışır. Daireler, beşer üyeden oluşur ve salt çoğunlukla karar alır. Daire kararına karşı itiraz edilmesi durumunda, kurulun diğer dairesi itirazı inceler ve karara bağlar. Kurulun çalışma usul ve esasları ile teşkilat yapısı hâkim teminatı, yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkelerine göre kanunla düzenlenir.

(2) Kurulun başkanı Adalet Bakanıdır.

(3) Başkanvekilliği görevini kurulun en kıdemli üyesi icra eder.

(4) Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun üyesidir.

(5) Kurulun iki üyesi Yargıtay, bir üyesi Türkiye Barolar Birliği kurulları tarafından her boş görev yeri için kanunda gösterilen şartları haiz olan adaylar arasından kendi genel kurulları huzurunda kur’a ile seçilir.

(6) Kurulun altı üyesi ise, aday olan birinci sınıfa ayrılmış ve savcılık mesleğini fiilen icra eden savcılar arasından, Kurul huzurunda kur’a ile seçilir.

(7) Üyelerin görev süresi dört yıldır, süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

(8) Savcıların mesleğe kabul, atama, özlük ve disiplin işlemleri, Savcılar Yüksek Kurulu idari birimleri eliyle yürütülür.

(9) Adliyeler ile Adalet Bakanlığı’na bağlı ve ilgili kuruluşların denetimi Adalet Bakanının izni ile adalet müfettişleri tarafından yapılır.

(10) Savcıların görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işledikleri iddiası ile hal ve hareketlerinin sıfat ve görevlerinin icabına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde inceleme ve soruşturma Kurul izni ile gecikmesinde sakınca olan hallerde Kurulun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere Kurul Başkanı veya Başkan vekilinin izni ile Kurulun savcı müfettişleri tarafından yapılır.

(11) Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, hizmetin aksamaması için, Kurul Başkanı veya Başkanvekili kurulun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere, savcıları geçici yetki ile görevlendirebilir.

(12) Kurul üyeleri görevleri süresince başka bir iş ve görev kabul edemez.

(13) Adalet Bakanlığı’nın merkez kuruluşunda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak savcıların muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanı’na aittir.

 

 

(1) Yargı Yüksek Kurulu, yargının, yargı mensuplarının bağımsızlığını korur, yargı organlarının etkin adil ve nitelikli bir şekilde görev yapmasını sağlar.

Kurul, çalışmaları ve bütçesi bakımından özerktir. Çalışmalarını kendi personeli ile yerine getirir. Yargı Yüksek Kurulu, yargı mensuplarının özlük hakları konusunda yetkili organdır. Yargının örgütlenmesi ve işleyişi konusunda birinci derecede söz sahibidir.

Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin veya bir hâkimin veya savcının kadrosunun kaldırılması veya bir mahkemenin yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar. Ayrıca Anayasa ve yasalarla verilen diğer görevleri yerine getirir.

Yargı Yüksek Kurulu’nun yetkileri saklı kalmak üzere, Adalet Bakanlığı adliyeye ilişkin hizmetlerin ve fonksiyonlarının organizasyonundan sorumludur.

(2) Yargı Yüksek Kurulu, yirmidir üyeden oluşur. Kurul kendi üyeleri arasından bir Başkan ve üç Başkanvekili seçer.

(3)Yargı Yüksek Kurulunun üç üyesi yükseköğrenim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyaset bilimleri alanlarında görev yapan öğretim üyeleri arasından, üç üyesi ise en az on yıllık mesleki deneyime sahip avukatlar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisince üye tam sayısının üçte ikisi tarafından gizli oyla seçilir. Beş üye Yargıtay Genel Kurulunca, iki üye Danıştay Genel Kurulunca, kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Beş üye birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve savcılarınca, iki üye birinci sınıfa ayrılmış idari yargı hakimleri arasından idari yargı hakimlerince gizli oyla seçilir. Seçim sistemi temsilde adalet ilkesine göre düzenlenir. İdari görev ifa eden hakim ve savcılar oy kullanamaz ve aday olamazlar. Üyelerin görev süresi dört yıldır ve üyelik bir dönemle sınırlıdır.

(4)Yargı Yüksek Kurulu, üç daire ve Genel Kurul halinde çalışır. Daireler yedi üyeden oluşur, Başkanvekili başkanlığında en az beş üyenin katılımıyla toplanır ve salt çoğunlukla karar alır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği Başkanvekilinin başkanlığında en az onbeş üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar alır.

 

Savcıların özlük hakları, hukuki statülerindeki farklılıklar dikkate alınarak düzenlenir. Hakimlerin ve savcıların özlük işlerinden kurulun iki farklı dairesi sorumludur.

Yargı Yüksek Kurulunun bütün kararlarına yargı yolu açıktır. Bu davalarda Danıştay’ın ilgili dairesi yetkilidir.

Meslekten çıkarma kararları, ancak Genel Kurul üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun oyu ile alınır.

Kurul kararları gerekçeli ve erişime açıktır.

(5) Yargı Yüksek Kurulu üyeleri, üniversitelerde ders verme dışında, asli görevlerinden başka hiçbir görev alamazlar. Kurul üyeleri bağımsızlık, tarafsızlık, liyakat ve cinsiyetler arası eşitlik ilkesine göre seçilir.

(6) Yargı Yüksek Kurulu; adlî yargı hâkim ve savcıları ile idarî yargı hakimlerini mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin yaptırımı verme ve görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar. Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin veya bir hâkimin veya savcının kadrosunun kaldırılması veya bir mahkemenin yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar. Ayrıca Anayasa ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir. İlgili hakim ve savcının muvafakati alınmaksızın yapılacak atama ve nakletme işlemlerinde idari ve adli yargı hakim ve savcılarının görevli oldukları mahkemede geçirmesi gereken asgari süre yargı bağımsızlığı esasına göre yasayla belirlenir.

(7) Kurula bağlı Genel Sekreterlik kurulur. Genel Sekreter, birinci sınıf hâkim ve savcılardan Kurulun teklif ettiği üç aday arasından Kurul Başkanı tarafından atanır. Kurul müfettişleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula aittir.

(8) Adalet Bakanlığının merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcılar ile adalet müfettişlerini ve hâkim ve savcı mesleğinden olan iç denetçileri atama yetkisi Adalet Bakanına aittir. Adalet Bakanı atama yetkisini kurulun onayını alarak kullanır. Atanan hakim ve savcıların tekrar idari ve adli yargıda görev almaları için kurulun onayı gerekir.

(9) Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin oluşumu ve işbölümü, Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalışma usul ve esasları, dairelerin karar ve işlemlerine karşı yapılacak itirazlar ve bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterliğin kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir.

 

Hâkim ve Savcıların Denetimi

 

Hâkim ve savcıların görevlerini hukuka uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme, görevlerinden dolayı ve görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerine ilişkin inceleme ve soruşturma Yargı Yüksek Kuruluna bağlı müfettişler tarafından yapılır.

 


SAYIŞTAY

 

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Sayıştay

 

 

Sayıştay

(1) Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin, sosyal güvenlik kurumlarının, mahallî idarelerin, kanunlarla anonim ortaklık şeklinde kurulmuş olanlar da dahil olmak üzere diğer kamu idarelerinin ve siyasî partilerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemleri ile kamu zararının tahsil edileceği sorumluları ve ilgilileri kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştayın kesin hükümleri hakkında ilgililer ve sorumlular kararın düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idarî yargı yoluna başvurulamaz.

(2) Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, yetki ve ödevleri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.

 

 

 

(1) Sayıştay kamu kaynaklarının yerinde, etkin, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığını inceler. Genel ve özel bütçeli idarelerin, düzenleyici ve denetleyici kurumların, sosyal güvenlik kurumlarının, yerel kamu idarelerinin, kanunlarla anonim ortaklık şeklinde kurulmuş olanlar da dahil olmak üzere diğer kamu idarelerinin ve siyasî partilerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir.

(2) Kullanılan kamu kaynak ve imkânlarından yararlanma çerçevesinde her türlü kurum, kuruluş, fon, işletme, şirket, kooperatif, birlik, vakıf ve dernekler ile benzeri teşekküllerin hesap ve işlemleri ile kamu çıkarlarını ilgilendiren tüm hizmet sözleşmeleri ve harcamaları denetlemek Sayıştay’ın yetkisi içindedir.

(3) Sayıştay üyelerinin üçte biri, birinci sınıf idarî yargı hâkimleri ile bu meslekten sayılanlar arasından, Kuruluş Yasasında öngörülen yöntemlerle ölçülen liyakat ve başarı gibi nitelikler dikkate alınarak Yargı Yüksek Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Diğer Sayıştay üyeleri ise, nitelikleri yasada belirtilen, yükseköğrenim kurumlarının hukuk, iktisat, işletme, maliye, muhasebe ve kamu yönetimi alanlarında görev yapan öğretim üyeleri ile yeminli mali müşavirler ve üst düzey kamu görevlileri arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Sayıştay üyelerinin görev süresi on iki yıldır.

(4) Sayıştay’ın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar aleyhine idarî yargı yoluna başvurulamaz.

(5) Sayıştay raporları herkesin erişimine açık biçimde yayınlanır. Raporlar, denetimi güçleştiren ya da engelleyen kurumlara ilişkin bilgileri de kapsar.

(6) Hiçbir kamu kuruluşu Sayıştay’ın onayı olmadan bilgi ve belgelere gizlilik kaydı koyamaz. Uluslararası kuruluşlarla paylaşılan bilgi ve belgelerin gizliliği öne sürülerek denetim sınırlanamaz.

(7) Sayıştay’ın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, Başkan ve üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri ile diğer özlük işleri, mahkemelerinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik güvencesi ilkesine göre yasayla düzenlenir.


TEMYİZ MAHKEMESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

Temyiz Mahkemesi

 

 

 

(1) Temyiz Mahkemesi, alt derece mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(2) Temyiz Mahkemesi üyelerinin dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından, dörtte biri Başkan tarafından, mesleğinde fiilen onbeş yıl çalışmış olan hâkim ve savcılar, öğretim üyeleri ile avukatlar arasından, kanunda öngörülen yöntemlerle ölçülen liyakat ve başarı gibi nitelikler dikkate alınarak dokuz yıl için seçilir.

(3) Temyiz Mahkemesi başkanı ve başkanvekilleri, üyeler tarafından kendi aralarından dört yıl için seçilir.

(4) Temyiz Mahkemesinin kuruluşu, işleyişi, daire başkanları ve üyeleri ile Temyiz Mahkemesi Başsavcısının nitelikleri ve seçim usulleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

 

 

 

 

 


ANAYASA ŞİKAYETİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Anayasa Şikayeti Başvurusu

Anayasa Şikâyeti

 

 

Anayasanın …maddelerinde veya Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden herhangi birisinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilir. İhlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen gerçek ve tüzel kişiler ile kamu baş denetçisi Anayasa Mahkemesine anayasa şikayetinde bulunabilir.

Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir. Anayasa şikayeti, olağan kanun yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Seçmenlere, seçime, adaylara ve aday listelerine karşı yapılan başvurularda ise süre kararın tebliğ tarihinden itibaren üç gündür. Anayasa Mahkemesi bu başvuruları üç gün içinde karara bağlar.

Anayasa şikayetine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

 

 

(1) Herkes, olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şartıyla, kamu gücü tarafından, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin kapsamındaki anayasal hak ve özgürlüklerinden birinin ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine anayasa şikâyetinde bulunabilir.    

(2) Anayasa şikâyetlerinin ön incelemesi, davanın kabulü ve kararların sonuçlarına ilişkin hususlar kanunla düzenlenir.

 

 

 

 


ULUSLARARASI ANTLAŞMALARIN ANAYASAYA UYGUNLUĞUNUN DENETLENMESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

Uluslararası Antlaşmaların Anayasaya Uygunluğunun Denetlenmesi

 

 

 

 

Cumhurbaşkanı; TBMM’de grubu bulunan siyasal partiler ile TBMM üye tamsayısının en az onda biri oranındaki üye Türkiye Büyük Millet Meclisinin kabul ettiği uluslararası anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin kanun ile ilgili uluslararası antlaşmanın anayasaya uygunluğunun öndenetimi talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuru hakkı, kanunun cumhurbaşkanına yayımlanmak üzere gönderildiği tarihten itibaren on gün sonra düşer.

Anayasa Mahkemesi, kendisine başvuru yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde konuya ilişkin kararını verir. Anayasa Mahkemesinin anayasaya aykırı bulduğu uluslararası anlaşma hükümleri onaylanmaz.

 

 

 

 

 

 

 


YÜCE DİVAN

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

Yüce Divan

Yüksek Adalet Divanı

 

 

(1) Yüce Divan, ikisi Anayasa Mahkemesi, dördü Yargıtay Ceza Daireleri, ikisi Yargıtay Hukuk Daireleri, ikisi Danıştay İdari Dava Daireleri, biri Danıştay Vergi Dava Daireleri üyeleri arasından kendi Genel Kurulları huzurunda kura ile seçilir. Yüce Divanın üyelerinden en kıdemlisi Başkan olarak görev yapar.

(2) Yüce Divan, Cumhurbaşkanını, Meclis Başkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Genelkurmay Başkanını, kuvvet komutanlarını, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Başkanı ile Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı vekilini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar.

(3) Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı yapar.

(4) Yüce Divan üyesi olarak görev yapanlar hariç olmak üzere Yargıtay Ceza Genel Kurulu, Yüce Divan yargılamalarında temyiz mercii olarak görev yapar.

 

(1) Yüksek Adalet Divanı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu Başkanının başkanlığında, Yargıtay Ceza Genel Kurulu üyeleri arasından seçilecek beş üye ile Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından seçeceği beş üye olmak üzere on bir üyeden oluşur.

(2) Yüksek Adalet Divanı, Cumhurbaşkanını, Türkiye Büyük Millet Meclis Başkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Bölge Başkanlarını, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay Başkan ve üyeleri ile Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Yargı Yüksek Kurulu Başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar.

(3) Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar.

(4) Yüce Divan kararlarına karşı Yargıtay Ceza Genel Kurulunun seçeceği Yüce Divan üyesi olarak görev yapmayan yedi Ceza Dairesi Başkanı ile Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan üyeliği yapmayan üyeleri arasından seçilen yedi üyenin katılmasıyla oluşan Kurula itiraz edilebilir. Kurula Anayasa Mahkemesi Başkanı başkanlık eder. Bu Kurulun kararları kesindir.

 

 

 


ADLİ KOLLUK

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

 

Adli Kolluk

 

 

 

(1) Adli makamların demokratik hukuk düzeninin gerekliliklerine uygun olarak kovuşturma ve soruşturma görevlerini yerine getirmelerini,   sanık ve kanıtlara gecikmeden ve güvenilir biçimde ulaşmalarını sağlamak amacıyla Adli kolluk örgütü oluşturulur.

(2) Adli kolluk, il ve ilçelerde cumhuriyet savcılıklarına bağlıdır; kuruluşu ve çalışması yasayla düzenlenir

 

 

 


ÖRGÜTLENME GÜVENCESİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

 

Örgütlenme Güvencesi

 

 

 

Hâkim ve savcılar mesleki ve sosyal çıkarlarını korumak ve geliştirmek, insan haklarının etkin korunmasını sağlamak, hak ve özgürlüklerle ilgili yargı politikalarına katkı yapmak amacıyla dernek, vakıf ve sendikalar şeklinde örgütlenme hakkına sahiptir.

 

 


YERİNDEN YÖNETİM ORGANLARININ DENETİMİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

 

Yerinden yönetim organlarının denetimi

 

 

 

 

Mali saydamlık ve hesap verebilirlik ilkesini gerçekleştirmek üzere yerinden yönetim organlarının mali denetimi, Bölge düzeyinde kurulmuş ve örgütlenmiş Sayıştay’ın yerel yönetim denetleme birimleri tarafından yapılır. Yerel yönetimler başka olmak üzere yerel yönetimlerce kurulan birlikler, şirketler ile yerel yönetim bütçesinden para alan tüm kuruluşlar denetime tabidir.

 

 


GÜVENLİK VE SAVUNMA SEKTÖRÜ İLE ASKER VE KOLLUK KUVVETLERİNİN MALİ DENETİMİ

AK PARTİ

CHP

MHP

BDP

 

 

 

Güvenlik ve savunma sektörü ile asker ve kolluk kuvvetlerinin mali denetimi

 

 

 

 

(1) Bütün güvenlik harcamaları şeffaf ve kamu denetimine açıktır. Güvenlik ve istihbarat kurumlarının uluslararası standartlara uyumlu olarak çalışması için gerekli verimlilik, yerindelik, etkinlik denetimi Sayıştay tarafından yapılır.

(2) Güvenlik hizmeti veren bütün kurumlar, stratejik plan ve performans programı hazırlamak, performans hedef ve göstergeleri belirlemek ve bunları kamuoyuna duyurmakla yükümlüdür. Güvenlik ve savunma hizmetleri veren kamu kurumlarının malları, harcama, bütçe ve planlamaları, gizlilik ve güvenlik gerekçesi ileri sürülerek Sayıştay denetimi dışına çıkartılamaz.

Hesap verilebilirlik ve şeffaflık ilkesi ile gerçekten gizlilik gerektiren istihbarat konuları ve askerî güvenlik sistemlerinin korunması arasındaki denge gözetilir.

Güvenlik kurumlarının Meclis tarafından demokratik denetimi ile Sayıştay’ın güvenlik kurum ve hizmetleriyle, bağlı şirketleri ve harcamaları denetleme yetkisi uluslararası standartlara uygun olarak yasa ile düzenlenir. Denetim sonuçları, ilgili komisyonlarda değerlendirilmek üzere TBMM Başkanlığı’na sunulur.

(3) Denetime ilişkin usuller Sayıştay tarafından saptanır ve kamuya açıktır.

Savunma, güvenlik ve istihbarat ile ilgili kurumlara ilişkin denetim raporları ve sonuçları Uluslararası standartlar uygun bir şekilde kamuoyu ile paylaşılır. Raporların kamuoyuna duyurulmasına ilişkin hususlar, ilgili güvenlik ve istihbarat kurumun görüşleri alınarak Sayıştay tarafından düzenlenir.