Yasama Başlığına İlişkin Siyasi Parti Önerileri

Yeni anayasada Yasama ile ilgili kısımların düzenlenmesi için AKP, CHP, MHP ve BDP’nin önerileriyle hazırlanmış bir taslaktır.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kuruluşu ve Milletin Temsili

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi, genel oyla seçilen beş yüz elli milletvekilinden oluşur.

(2) (BDP Önerisi) Türkiye Büyük Millet Meclisi bütün vatandaşların iradesini temsil eden en yüksek organdır.

Dört yüz elli milletvekili, seçim çevrelerinden nisbi temsil sistemine göre seçilir.(CHP önerisi: Seçim barajı yüzde 5’i aşamaz) (BDP önerisi: Seçim barajı konulmamalı) Yüz milletvekili ise ülke seçim çevresi esas alınarak (CHP ve BDP önerisi: ayrı oyla) seçilir.

(3) Milletvekilleri sadece seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, bütün Milleti (BDP Önerisi: bütün vatandaşları) temsil ederler.

(CHP Önerisi) Kadın ve erkeklerin Türkiye Büyük Millet Meclisinde eşit temsiline ilişkin esaslar ve bu esaslara ilişkin yaptırımlar kanunla düzenlenir.)

(AK Parti ve MHP önerisi) Kadınlar ve erkeklerin seçimle gelinen görev ve mevkilerin yanı sıra mesleki konumlara ve sosyal sorumluluklara eşit şekilde erişebilmeleri kanunla teşvik edilir. (Bu hüküm Seçme Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakkı başlıklı 29. Maddede ele alınacaktır.) (Bu maddenin kabul edilmesi durumunda CHP önerisinin yerinden vazgeçmiş sayılacaktır.)

(BDP Önerisi) Türkiye Büyük Millet Meclisi, genel doğrudan, serbest, eşit ve gizli oyla seçilen beş yüz elli milletvekilinden cinsiyetler arası eşit temsil, çoğulculuk ve nisbi temsil esaslarına göre oluşur.

Milletvekili seçilme yeterliliği

Madde- (1) (AK Parti ve BDP Önerisi) On sekiz (CHP Önerisi) Yirmi bir (MHP Önerisi) Yirmi beş yaşını dolduran her vatandaş milletvekili seçilebilir.

  • Aşağıda sayılanlar aday olamazlar ve milletvekili seçilemezler:

(a) İlköğretim mezunu olmayanlar ve Türkçe okuma yazma bilmeyenler, (BDP: İlköğretim diploması veya Türkçe okur yazarlık Milletvekilliği seçiminde ön şart olamaz.)

(b) Kısıtlılar, (BDP önerisi: Ceza mahkumiyetinden kaynaklı kısıtlama kararı hariç)

(c) (AK Parti : Askerlik ve yerine kaim olan diğer kamu hizmetlerinin önemi ve herhangi bir sürede yerine getirilebilmesi karşısında Milletvekili seçilme yeterliliği şartı olarak görülemez.) (CHP Önerisi: yükümlü olduğu vatan hizmetini yerine getirmemiş olanlar)

(MHP Önerisi: Askerlik hizmetini yapmamış olanlar)

(BDP Önerisi: Askerlik hizmeti veya vatan hizmeti Milletvekili seçilme yeterliliğine engel bir hal olması doğru değildir)

(ç) Taksirli suçlar hariç toplam iki yıl (BDP önerisi: 5 yıl) veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymiş olanlar; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, hileli iflâs, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, kadına ve çocuğa yönelik şiddet, insanlığa karşı suçlar, işkence,(BDP Önerisi: askeri darbe) (AK Parti: Şiddet içeren terör suçları) (MHP Önerisi: terör eylemlerine katılma ve bu eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından) biriyle hüküm giymiş olanlar (MHP Önerisi: affa uğramış olsalar bile)

(3) Aday olmak memurluktan çekilme koşuluna bağlanamaz. Kamu görevlileri seçimlerde aday olmaları halinde aylıksız izinli sayılırlar.

(4) Hâkimler ve savcılar ile bu meslekten sayılanlar, Türk Silahlı Kuvvetleri ve genel kolluk mensupları, istihbarat teşkilatlarında çalışanlar, mülki idare amirleri, büyükelçiler ve rektörler seçimlerde aday oldukları takdirde görevlerinden istifa etmiş sayılırlar ve tekrar görevlerine dönemezler. (CHP Önerisi: Görevlerine geri dönebilirler)

(BDP Önerisi) Hâkimler, savcılar yüksek mahkeme ve yüksek yargı üyeleri, kamu denetçileri, yüksek idari yetkililer görevlerinden çekilmedikçe aday olamazlar.

Silahlı kuvvetler, güvenlik, istihbarat ve kolluk mensupları için, en az bir yasama dönemi öncesinde görevlerinden çekilme koşulu aranır. Bu görevleri icra edenler, askeri darbe, cinsel istismar, kadınlara ve çocuklara yönelik şiddet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, edimin ifasına fesat karıştırma, işkence, insanlığa karşı işlenmiş suçlardan ulusal ya da iç hukukla uyumlu uluslararası mahkemelerde suçlu bulunmuş oldukları takdirde aday olamazlar.

Milletvekilliği ile Bağdaşmayan İşler

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, devlet ve diğer kamu tüzelkişilerinde ve bunlara bağlı kuruluşlarda; devletin veya diğer kamu tüzelkişilerinin doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak katıldığı teşebbüs ve ortaklıklarda; özel gelir kaynakları ve özel imkânları kanunla sağlanmış kamu yararına çalışan derneklerin ve devletten yardım sağlayan ve vergi muafiyeti olan vakıfların, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev alamazlar, vekili olamazlar, herhangi bir taahhüt işini doğrudan veya dolaylı olarak kabul edemezler, temsilcilik, arabuluculuk ve hakemlik yapamazlar.

(2) Milletvekilleri yürütme organının teklif, inha, atama veya onamasına bağlı resmî veya özel herhangi bir işle görevlendirilemezler. Bir milletvekilinin belli konuda ve altı ayı aşmamak üzere Bakanlar Kurulunca verilecek geçici bir görevi kabul etmesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararına bağlıdır.

(3) Milletvekilleri, bu sıfatlarından kaynaklanan konum ve yetkilerini kendilerine çıkar ve yarar sağlamak amacıyla kullanamaz, üçüncü kişilere doğrudan veya dolaylı ücretli iş yapamaz. (AK Parti) (Öneri prensipte doğru olmakla birlikte, bir Anayasa sorunu değil yasa sorunudur.)

(4) Milletvekilliği ile bağdaşmayan diğer görev ve işler kanunla düzenlenir.

(5) (CHP ve BDP Önerisi) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçildikleri anda ve görev yaptıkları süre içinde mal bildiriminde bulunurlar. Bu bildirim kamuya açıklanır.

(Ak Parti) bu maddenin üçüncü fıkrasında öngörülen yöntemle sorun yürürlükteki hukukumuz bakımından çözülmüştür. Bu gibi sorunları Anayasaya taşımak, Anayasanın bu fıkra hükmünü işlevsiz kılabileceği gibi Anayasayı gereksiz ayrıntıyla doldurmak anlamına gelir.

(MHP) Milletvekillerinin mal bildiriminde bulunması esasen yasal bir zorunluluktur, Anayasada yer almasına gerek yoktur. Bu fıkra ile önerilen mal bildirimi Milletvekillerinin hesap verebilirliğini ve vatandaşların bilgi edinme haklarını yeterince korumamaktadır.

(6) Siyasi Parti gruplarının bildireceği en kıdemli veya en yaşlı ikişer üyesinin katılımı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin uyması gereken siyasal etik ilkelerini belirlemek ve etik kurallarının ihlaline ilişkin başvuruları incelemek üzere Siyasi Etik Komisyonu kurulur. Görev ve yetkileri kanun ve Meclis İçtüzüğünde gösterilir. Komisyon, mutabakat ve aleniyet esasına göre çalışır. Mutabakat sağlanamaması durumunda raporlama yapılır. Komisyon gerekli gördüğü hallerde gizlilik kararı verebilir.

Gerekçe Notu: Kıdemden Parlamento kıdemi anlaşılır. Komisyonun bütün rapor ve kararları kamuya açıklanır.

Yasama Sorumsuzluğu ve Dokunulmazlığı

            Madde- (1) Milletvekilleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerinden ve bunları Meclis dışında tekrarlamalarından dolayı sorumlu tutulamaz. Milletvekillerinin görevleri ile ilgili olmak şartıyla Meclis dışındaki düşünce açıklamalarında da aynı hüküm uygulanır. (MHP) (Bu fıkra kürsü sorumsuzluğunu ifade etmektedir. 2. Fıkrada yazılması gereken cezai dokunulmazlık hali, kavramlar karıştırılarak, suça konu fiiller müeyyidesiz bırakılacak şekilde değerlendirilemez.)

(BDP önerisi) Yasama sorumsuzluğu nefret söylemini ve ırkçılığı kapsamaz.

Not: Bu fıkranın son cümlesi tekrar gözden geçirilecektir.

(2) (AK Parti ve BDP Önerisi) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili Meclisin gizli oyla vereceği bir izin kararı olmadıkça yakalanamaz, gözaltına alınamaz, tutuklanamaz, sorgulanamaz ve yargılanamaz. Meclis, kararında bu izinlerden bazılarını geçici veya sürekli olarak vermeyebilir. Meclisin izin kararı, isnad olunan suçla sınırlıdır. Kasten insan öldürmeye ilişkin suçüstü hali dokunulmazlığın kapsamı dışındadır. Ancak bu halde yetkili makam, durumu hemen ve doğrudan Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirir. (BDP Önerisi) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda suçüstü hali ile cinsel istismar, kadınlara ve çocuklara yönelik şiddet, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflâs, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarından dolayı bir milletvekilinin sorguya çekilmesi ve yargılanması için Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararı aranmaz. Bu hallerde yetkili makam, durumu hemen Meclis'e bildirir.

(2) (CHP Önerisi) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisinin izni olmadıkça; arama, yakalama, dinleme kararı verilemez, gözaltına alınamaz, sorguya çekilemez. Milletvekilleri yasama işlevini aksatmayacak biçimde tutuksuz olarak yargılanırlar. Kasten adam öldürmeye ilişkin suçüstü haliyle kasten yaralama sonucu ölümün meydana gelmesine ilişkin haller bu hükmün dışındadır. Ancak bu halde yetkili makam, durumu hemen ve doğrudan Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirir.

(2) (MHP Önerisi) Suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili Meclisin gizli oyla vereceği kararı olmadıkça gözaltına alınamaz, yakalanamaz, aranamaz, sorguya çekilemez ve tutuklanamaz. Meclis izin kararında bu yetkilerden bazılarını geçici veya sürekli olarak vermeyebilir. Meclisin izin kararı, isnad olunan suçla sınırlıdır. Terör suçları ile suçüstü halinde ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar dokunulmazlık kapsamı dışındadır. Ancak, bu halde yetkili makam durumu hemen Meclise bildirir.

(3) (MHP ve CHP Önerisi) Suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili hakkındaki soruşturma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, kovuşturma Yargıtayca yapılır. Soruşturmayı yürütecek Cumhuriyet Savcıları ile davaya bakacak heyetin üyeleri ceza daireleri üyeleri arasından ad çekme suretiyle belirlenir. Heyetin başkanı en kıdemli üyedir. Buna ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir. (AK Parti ve BDP, bu konunun genel hükümlere tabi olduğu görüşündedir)

            (4) Dokunulmazlığın kaldırılması talebi doksan gün içinde Meclis tarafından karara bağlanmamışsa reddedilmiş sayılır. (MHP, bu düzenlemeye halen Mecliste bulunan dokunulmazlık dosyalarının kaldırılması ihtimali olduğundan karşıdır.)

            (5) Milletvekili hakkında, milletvekili seçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin hüküm giyme hali dışında seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, milletvekilliğinin sona ermesine bırakılır. Tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma, Meclis'in yeniden dokunulmazlığını kaldırmasına bağlıdır.

Not: BDP, Milletvekili seçilme yeterliliğinde suç tipleri konusunda anlaşma sağlandığı takdirde bu fıkraya katılacaktır)

            (6) Milletvekilliği süresince zamanaşımı işlemez.

            (7) Türkiye Büyük Millet Meclisindeki siyasal parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.

(BDP Önerisi) Hakkında suç isnadı bulunan milletvekili, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına başvurmak suretiyle, isnad edilen suçla ilgili olarak dokunulmazlığından feragat edebilir.)

(BDP Önerisi) Dokunulmazlık kapsamında olmayan suçları işleyen, dokunulmazlığı kaldırılan veya dokunulmazlıktan feragat eden milletvekillerinin yargılanmaları, tutuksuz olarak ve yasama çalışmaları engellenmeyecek şekilde yürütülür.

(BDP Önerisi) Dokunulmazlık kapsamında olmayan suçları işleyen, dokunulmazlığı kaldırılan veya dokunulmazlıktan feragat eden milletvekilleri hariç hiçbir milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kararı olmaksızın üstü veya evi aranamaz ve kişisel özgürlüklerinden mahrum bırakılamaz.

(BDP Önerisi) Milletvekillerinin görevlerini yerine getirmesine hiçbir kurum ya da kişi engel olamaz. Bütün kamu görevlileri milletvekillerine yardımcı olmakla yükümlüdür. Milletvekillerinin zorunlu kamu hizmetleri ertelenir; milletvekillerine yurtdışına çıkış yasağı getirilemez.

            Milletvekilliğinin Düşmesi

Madde- (1) İstifa eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, istifanın geçerli olduğunun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesinden sonra, Genel Kurulca karar verilir.

(2) Milletvekilliğinin seçilmeye engel bir suçtan kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle gerçekleşir.

(3) Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdüren milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurulca üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla karar verilir.

(4) Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, durumun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla karar verilir.

 

İptal İstemi

Madde- (1) Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine yukarıdaki maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarına göre karar verilmiş olması hallerinde, Genel Kurul kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini on beş gün içerisinde kesin karara bağlar.

           

            Yemin

            Madde- (1) Milletvekilleri (AK Parti: Başkan, Başkan Yardımcısı ve Bakanlar) göreve başlarken aşağıdaki şekilde yemin ederler:

 

            (AK Parti Önerisi) "İnsan haklarına, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye bağlı kalacağıma; Devletin bağımsızlığını, ülkenin bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma mukaddesatım ve şerefim üzerine yemin ederim."

            (CHP Önerisi) “Milletvekili sıfatıyla, Anayasaya sadakatten ayrılmayacağıma; Türkiye Cumhuriyetinin bağımsızlığını ve ülkenin bütünlüğünü, milletin kayıtsız şartsız egemenliğini koruyacağıma; insan haklarına dayanan demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine ve Atatürk Devrimlerine bağlı kalacağıma; milletvekili sıfatımdan kaynaklanan konum ve yetkilerimi kişisel çıkar ve yarar sağlamak amacıyla kullanmayacağıma; vatandaşların refah ve mutluluğu için çalışacağıma Türk Milleti önünde namusum ve şerefim üzerine andiçerim.”

            (MHP Önerisi) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, göreve başlarken inandıkları mukaddes kitap huzurunda aşağıdaki şekilde yemin eder:

"Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma; hukukun üstünlüğüne, demokratik ve lâik Cumhuriyete ve Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalacağıma; Anayasa'ya sadakatten ayrılmayacağıma; büyük Türk Milleti huzurunda, bütün mukaddesatım, namusum ve şerefim üzerine yemin ederim."

            Madde notu: Adalet ve Kalkınma Partisinin parantez içinde düştüğü not Başkanlık sistemi ile ilgili olduğundan Komisyon tarafından müzakere edilmemiş, ancak teklif sahibi tarafından açıklama yapılmıştır.

            Toplanma ve Tatil

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi, her yıl Ekim ayının birinci günü kendiliğinden toplanır.

            (2) Meclis, tatil veya ara verme sırasında doğrudan doğruya Cumhurbaşkanı (AK Parti Önerisi: Başkanca), veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine toplantıya çağrılır. Meclis Başkanı da doğrudan doğruya veya üyelerin beşte birinin yazılı istemi üzerine Meclisi toplantıya çağırır.

            (3) Tatil ve ara vermeye ilişkin hükümler İçtüzükte düzenlenir.

            Madde notu: Adalet ve Kalkınma Partisinin parantez içinde düştüğü not Başkanlık sistemi ile ilgili olduğundan Komisyon tarafından müzakere edilmemiş, ancak teklif sahibi tarafından açıklama yapılmıştır.

            Başkanlık Divanı

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı, milletvekilleri arasından seçilen Meclis Başkanı, başkan vekilleri, kâtip üyeler ve idare amirlerinden oluşur. (CHP ve BDP Önerisi) Divanın oluşumunda cinsiyetler arası eşit temsil ilkesi gözetilir.

            (2) Başkanlık Divanı, Meclisteki siyasî parti gruplarının milletvekili sayısı oranında katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur. Siyasî parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler.

            (3) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için bir yasama döneminde iki seçim yapılır. 

            (4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları, Meclis üyeleri içinden, Meclisin toplandığı günden itibaren beş gün içinde, Başkanlık Divanına bildirilir, Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, Başkan seçilmiş olur. (CHP Önerisi: Dördüncü oylamada karar yetersayısı, üye tamsayısının dörtte birinin iki fazlasından az olamaz.) Başkan seçimi, aday gösterme süresinin bitiminden itibaren, beş gün içinde tamamlanır.

            (5) Başkan ve oturumu yöneten başkanlık divanı üyelerinin tarafsızlığı esastır, oylamalara katılamazlar.

            (6) Bu maddede düzenlenmeyen diğer hususlar İçtüzükte gösterilir.

            İçtüzük ve Siyasi Parti Grupları

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi, çalışmalarını, kendi yaptığı İçtüzük hükümlerine göre yürütür.

            (2) İçtüzük hükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclisin bütün faaliyetlerine milletvekili sayısı oranında katılmalarını sağlayacak şekilde düzenlenir. Anayasada yer alan özel hükümler saklıdır.

            (3) Siyasî parti grupları, en az yirmi (BDP Önerisi: on) milletvekilinden meydana gelir.

            (4) İçtüzük değişiklikleri, Anayasanın değiştirilmesine ilişkin usule tabidir. (AK Parti Önerisi: İçtüzüğün değiştirilmesi usulü İçtüzükte gösterilir. İçtüzük yapım usulüne göre oluşmamış hiçbir Meclis kararı, İçtüzük kuralı olarak nitelendirilemez.)

Toplantı ve Karar Yeter Sayısı

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Meclis, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.

(2) Genel ve yerel seçimler, halkoylaması, siyasal partiler, yerel yönetimler, olağanüstü yönetim usulleri, yargı organı ve bağımsız idari kurullar konusunda çıkarılacak kanunlar bakımından karar yeter sayısı üye tam sayısının salt çoğunluğudur.

(AK Parti Önerisi) Bu tür nitelikli nisaplar anayasanın ilgili maddesinde ve değişken şekilde öngörülebilir.

Not: (MHP) İşin önemine ve özelliğine uygun olarak bazı tasarı ve tekliflerin yasalaşması için nitelikli çoğunluk aranması doğrudur. Nitelikli çoğunluğun bu maddeye kapsayıcı bir istisna şeklinde yazılması uygulamada sorun doğurabilir. Bunların giderilmesi için öncelikli olarak nitelikli çoğunluğun ilgili maddelerde müzakere edilmesi, bu müzakerelerden ortaya çıkan sonuca göre gerektiğinde bu maddeye dönülmesi gerekmektedir.

(3) Bakanlar Kurulu üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin katılamadıkları oturumlarında, kendileri yerine oy kullanmak üzere bir bakana yetki verebilirler. Ancak bir bakan kendi oyu ile birlikte en çok iki oy kullanabilir. Gizli oylamalarda vekâletle oy kullanılamaz. (AK Parti Önerisi: Böyle bir hükme ihtiyaç yoktur.)

Madde notu: Vekâletin dönem başında verilmesi veya belli aralıklarla verilmesi hususunun İçtüzük çalışmalarında değerlendirilmesi gereklidir.

Görüşmelerin Açıklığı ve Yayınlanması

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundaki görüşmeler açıktır ve tutanak dergisinde tam olarak yayımlanır.

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapabilir. Bu oturumlardaki görüşmelerin yayımı Meclisin kararına bağlıdır.

(3) Meclisteki açık görüşmelerin canlı ve her türlü araçla yayımı esastır. Türkiye Radyo Televizyon Kurumunun bir kanalı bu iş için tahsis edilir.

            Türkiye Büyük Millet Meclisinin Görev ve Yetkileri

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri şunlardır:

  1. Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak,
  2. Bakanlar Kurulu ve bakanları denetlemek
  3. (MHP Önerisi) Cumhurbaşkanını seçmek

ç) (CHP-MHP Önerisi) Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek (BDP, parlamenter sistemde yasama yetkisi yürütme organına devredemeyeceği gerekçesiyle katılmamıştır.)

  1. d) Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek
  2. e) Para basılmasına ve savaş ilânına (BDP Önerisi: güç kullanımına) karar vermek,
  3. f) Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
  4. g) Üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek, (BDP, özel bir nisap öngörülmesine karşıdır.)

ğ) Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek.

  1. h) (BDP Önerisi) Güç kullanımına ve barış ilanına karar vermek

ı) (BDP Önerisi) Silahlı kuvvetleri, güvenlik ve kolluk güçlerini, istihbarat kurumlarını ve bu kurumların harcamalarını denetlemek,

  1. i) (BDP Önerisi) Yasama ve denetim işlemlerini gerçekleştirmek için daimi, geçici ya da özel komisyonlar kurmak,
  2. j) (BDP Önerisi) Kuruluş ve çalışma esasları yasayla belirlenmek kaydıyla, belli bir konuyu incelemek için araştırma ve soruşturma komisyonu kurmak,
  3. k) (BDP Önerisi) Devlet sırrı ve ticari sır kavramlarının tanımını ve kapsamını belirlemek ve bu niteliklerin ilgili durumda geçerli olup olmadığını saptamak,

            Madde notu: AK Parti, Başkanlık sistemi önerdiği için, (b) ve (c) ve (ç) bent hükümlerine müzakeresine katılmamıştır.

Madde notu: (CHP) “Adalet ve Kalkınma Partisi notunda belirttiği bentlerde teklifte bulunmamış ve bu nedenle Komisyon tarafından müzakere edilmemiştir”.

            Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi

            Madde- (1) Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir. (BDP Önerisi: parti grupları ve kayıtlı üç yüz bin seçmenin imzasıyla halk inisiyatifi yoluyla halk da yetkilidir.)

            (2) Kanun teklif ve tasarılarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmesi demokratik müzakere anlayışı ve muhalefetin söz hakkının etkili biçimde kullanılması esasları gözetilerek İçtüzükte düzenlenir. Kanun teklif ve tasarılarının Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonlarında görüşülmesi sırasında ilgili meslek gruplarının, uzmanların, kurum ve kuruluşların görüşlerine başvurulması ile bu görüşlerin ayrı bir raporla Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmasına ilişkin usul ve esaslar İçtüzükte düzenlenir.

  1. fıkraya ek olarak (BDP Önerisi) Meclis acil bir durum olmadıkça, iki ay öncesinden usulüne uygun olarak gündeme almadığı bir yasayı görüşmez. Genel Kurul gündemi en az iki ay önce belirlenir, kamuya açık olarak ilan edilir. Bir ay öncesinden kesin gündem yayımlanır ve hangi tasarın hangi gün ve saatte tartışılacağı kamuya açıklanır.

            (3) Konu ve içerik bakımından birbiri ile bağlantılı olmayan hükümler ya da bu tür hükümlerde yapılan değişiklikler tek bir kanunda düzenlenemez.

            (4) Genel ve yerel seçimler, halkoylaması, siyasal partiler, yerel yönetimler, olağanüstü yönetim usulleri, yargı organı, bağımsız idari kurullara ilişkin kanunlar ile bir hukuk dalını sistematik olarak bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren temel kanunlarda tamamen veya kısmen değişiklik öngören teklif ve tasarılar dağıtımından sonra esas komisyonda, esas komisyon raporunun dağıtılmasından sonra Genel Kurulda bir hafta geçmedikçe görüşülemez.         

(AK Parti, 1. Fıkradan sonraki fıkraları içtüzük meselesi olarak görür, teklifinde yer alan 2. Fıkranın kapsamının yeterli olduğunu düşünür)

            (Ak Parti Önerisi) Kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir. İçtüzük, tekliflerin ihtisas komisyonlarında ayrıntılı olarak değerlendirilmesi, Genel Kurulda ise komisyon raporlarının genelinin görüşülmesi ve oylanması esasına göre düzenlenir. İçtüzük ile özel yasama usulleri getirilebilir.

            Madde notu: AK Parti, Başkanlık sistemi önerdiği için, 1. fıkradaki Bakanlar Kurulu ifadesinin müzakeresine katılmamıştır.

           

            Kanunların Cumhurbaşkanınca (AK Parti: Başkanca) yayımlanması

            Madde- (1) Cumhurbaşkanı (AK Parti: Başkan), Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları on gün içinde yayımlar.

            (2) Cumhurbaşkanı (AK Parti: Başkan), bütçe kanunları hariç olmak üzere, yayınlanmasını uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. Cumhurbaşkanınca (AK Parti: Başkanca) kısmen uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir. Cumhurbaşkanı (AK Parti: Başkan),  bütçe kanunlarını geri gönderemez.

            (3) Türkiye Büyük. Millet Meclisi geri gönderilen kanunu aynen kabul ederse, kanun, Cumhurbaşkanınca (AK Parti: Başkanca) beş gün içinde yayınlanır.

            (4) Cumhurbaşkanının geri göndermediği veya süresinde yayınlamadığı kanunlar Meclis Başkanı tarafından yayınlanır.

Madde notu: AK Partinin teklifindeki Başkanlık sistemine ilişkin unsur müzakere edilmemiştir.

Milletlerarası (Uluslararası) anlaşmaları uygun bulma

Madde- (1) Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası (uluslararası) veya milletlerüstü (ulusalüstü) kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.

(2) (MHP-CHP Önerisi) Milletlerarası andlaşmalar Meclis tarafından uygun bulunmadan önce Anayasa Mahkemesi incelemesinden geçirilir.

(3) Ekonomik, ticarî veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet maliyesi bakımından bir yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının yabancı ülkelerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayınlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde bu andlaşmalar, yayınlarından başlayarak bir ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.

(4) Milletlerarası bir anlaşmaya dayanan uygulama anlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticarî, teknik veya idarî anlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunması zorunluluğu yoktur. Ancak, bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticarî veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren anlaşmalar, yayınlanmadan yürürlüğe konulamaz.

(5) Uluslararası anlaşmalara çekince konulması durumunda, ilgili çekince uygun bulma kanununa veya Bakanlar Kurulu kararnamesine eklenir ve anlaşma ile birlikte yayımlanır.

(6) Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında değişiklik gerektiren (BDP Önerisi: veya askeri nitelikte yükümlülükler öneren) her türlü anlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.

(7) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (MHP Önerisi) Bu kanunların Anayasa Mahkemesinin ön incelemesine tabi olması gerekir.

 

Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme (BDP Önerisi: Güç Kullanımına İzin Verme)

Madde- (1) Uluslararası hukukun meşru saydığı hallerde savaş hali ilânına ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmaların veya uluslararası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.

(BDP Önerisi) Türkiye Büyük Millet Meclisi, uluslararası hukukun meşru saydığı hallerde ya da uluslararası anlaşmalar gereğince ortak savunma yükümlülüğü çıktığında güç kullanımına izin verme yetkisine sahiptir.

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahlı saldırıya uğraması ve bu sebeple silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması halinde Cumhurbaşkanı Bakanlar Kurulunun önerisi üzerine (AK Parti: Başkan), Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verebilir.

(BDP Önerisi) Türkiye sınırları dışına silahlı kuvvet gönderme esasları, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanmış bir uluslararası anlaşma uyarınca yasa ile belirlenir. Türkiye sınırları içinde yabancı ülkelerin silahlı güçlerinin varlığı ve dolaşımı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanmış uluslararası anlaşmalar ve ilgili yasalarla belirlenir. Türkiye Büyük Millet Meclisi bu kararları nitelikli çoğunlukla alır.

 

Madde notu: AK Partinin teklifindeki Başkanlık sistemine ilişkin unsur müzakere edilmemiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Seçim Dönemi

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçimleri dört yılda bir yapılır.

(2) Meclis veya anayasada belirtilen şartlar dahilinde Cumhurbaşkanı, bu süre dolmadan seçimin yenilenmesine karar verebilir.

(3) Yenilenmesine karar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin toplanmasına kadar sürer. Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi durumunda en geç doksan gün içinde seçim yapılır, yeni Meclis seçim sonuçlarının kesin ilanından itibaren en geç beş gün içinde toplanır.

Madde notu: AK Parti başkanlık sistemi önerisi sebebiyle önceki maddelerde yer alan atfıyla yetinir. Başkanlık sisteminin hiçbir unsuru müzakere edilmemiştir.

 

Maddeye ilişkin AK Parti Önerisi

(1) Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Başkanlık seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır.

(2) Meclis ve Başkanlık seçimlerine ilişkin usûl ve esaslar kanunla düzenlenir.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi Seçimlerinin Ertelenmesi ve Ara Seçimler

Madde- (1) Savaş sebebiyle (BDP Önerisi: uluslararası hukuka uygun olmak kaydıyla savunma ve güç kullanımını gerektiren bir durumda) yeni seçimlerin yapılmasına imkân görülmezse, Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (BDP Önerisi: üye tam sayısının üçte iki oranıyla alınır.) seçimlerin bir yıl ertelenmesine karar verebilir. Erteleme sebebi ortadan kalkmamışsa, aynı usule göre bu işlem tekrarlanabilir. (BDP Önerisi: Bu cümlenin metinde yer almaması gerektiğini düşünmektedir.)

(2) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde boşalma olması halinde, ara seçime gidilir. Ara seçim, her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden on sekiz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere bir yıl kala, ara seçim yapılamaz.

(AK Parti önerisi) Siyasi partilerin seçim çevrelerindeki milletvekili aday listelerinde bulunup da seçilemeyen adaylar bulundukları sıra esas alınarak yedek milletvekili sayılırlar. Ayrıca siyasi partiler genel seçimlerde her seçim çevresinde en az bir olmak üzere seçilecek milletvekili sayısının beşte biri oranında, bağımsız adaylar ise bir yedek milletvekili adayı gösterirler. Milletvekilliklerinde boşalma olması halinde boşalan üyelikler öncelikle o seçim çevresindeki asıl aday listesinde bulunup da seçilemeyen yedek milletvekilleri ikame olunur. Bir seçim çevresinde tüm milletvekilliklerinin aynı parti adayları tarafından kazanılmış olduğu hallerde, yedek milletvekili listesindeki adaylar sırayla boşalan milletvekilliğine ikame olunur. Boşalan milletvekilliğinin bağımsız adaylardan olması halinde, bu milletvekilinin oy pusulasında gösterilen yedek milletvekili adayı, boşalan milletvekilliğine ikame olunur. İkame gerçekleşmedikçe yedek milletvekilliği için hiçbir hak oluşmaz.

 

Not: Yürütme Bölümünde “Seçilen meclisin başkanlık divanı oluşumundan sonra, başbakanın istifası ya da Bakanlar Kuruluna güvensizlik oyu verilmesi halinde, Meclisin kararıyla seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir.” Hükmü ele alınacaktır.

 

Madde notu: AK Parti başkanlık sistemi önerisi sebebiyle önceki maddelerde yer alan atfıyla yetinir. Başkanlık sisteminin hiçbir unsuru müzakere edilmemiştir.

Maddeye ilişkin AK Parti Önerisi

(1) Savaş sebebiyle seçimlerin yapılmasına imkân görülmezse, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Başkanlık seçimlerinin bir yıl ertelenmesine Meclis karar verebilir. Erteleme sebebi ortadan kalkmamışsa, aynı usule göre bu işlem tekrarlanabilir.

 

Seçimlerin Genel Yönetim ve Denetimi

Madde- (1) Seçimler, yargı organının genel yönetim ve denetimi altında yapılır.

(BDP Önerisi) Seçimler, halk oylaması ve halk inisiyatifi, şeffaflık, çoğulculuk ve adil yarışma esaslarına uygun olarak Meclisin ve yargının yönetim ve denetimi altında yapılır. Bu görev ve yetki Meclise ve Seçim Konseyi'ne aittir.

 

(2) (CHP Önerisi) Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzluklar, şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme, seçimden sonra ortaya çıkan seçilme yeterliğine ilişkin eksiklikler dolayısıyla tutanağın iptaline karar verme, Cumhurbaşkanı seçiminin Cumhurbaşkanı Seçim Kurulu tarafından yapılması halinde buna ilişkin her türlü işlemi denetleme   görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

(MHP Önerisi) Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve milletvekillerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

(BDP Önerisi) Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, düzen ve dürüstlük içinde yönetilmesi ve denetlenmesiyle ilgili işlemleri yapmak, seçim süresince ve seçim sonrasında şikâyet ve itirazları inceleme yetkisi Seçim Konseyi'ne aittir.

Madde notu: AK Parti başkanlık sistemi önerisi sebebiyle önceki maddelerde yer alan atfıyla yetinir. Başkanlık sisteminin hiçbir unsuru müzakere edilmemiştir.

 

Maddenin 2. Fıkrasına ilişkin AK Parti Önerisi

           Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Başkanlık, milletvekilliği ve mahalli idare yöneticiliği seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

           

            (3) (AK Parti Önerisi) Yüksek Seçim Kurulu, onbir asıl, onbir yedek üyeden oluşur. Asıl üyelerin üçü hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından TBMM’nin üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçilir. Asıl üyelerin ikisi Yargıtay, ikisi Danıştayın kendi üyeleri arasından kura ile belirlenir. Asıl üyelerden dördü son genel seçimde siyasi partilerin aldıkları oy oranı sıralamasına göre ilk dört parti tarafından seçilir. Üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve bir başkan vekili seçerler. Süresi bitenler bir kere daha seçilebilir.

 

(CHP-MHP Önerisi) Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi, zorunlu ve ivedi durumlarla sınırlı olmak üzere üye tamsayısının salt çoğunluğu ile Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak olağanüstü yönetim usulleri saklı kalmak üzere kişi hakları, siyasal haklar ve devletin olumsuz edimini gerektiren sosyal ve ekonomik haklar kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez.

(2) Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını, kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve yürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerini gösterir. Yetki kanunlarının süreleri uzatılarak kanun hükmünde kararname uygulamasına süreklilik ve yaygınlık kazandırılamaz.

(3) Kanun hükmünde kararnameler, kararnamede yayından sonraki bir tarih belirlenmemişse, Resmi Gazetede yayınlandıkları gün yürürlüğe girer ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.

(4) Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler bu tarihte; Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından görüşülmemiş kararnameler Meclise sunum tarihinden itibaren altı ayın sonunda ve Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler reddeden kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer.

(5) Cumhurbaşkanı yayımlanmasını uygun görmediği kanun hükmünde kararnameleri Bakanlar Kuruluna gerekçeleri ile birlikte yedi gün içinde geri gönderebilir. Bakanlar Kurulu geri gönderilen kanun hükmünde kararnameyi aynen kabul ederse, kararname üç gün içinde Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanır. Cumhurbaşkanının geri göndermediği ya da yayımlamadığı kanun hükmünde kararnameler Bakanlar Kurulu tarafından yayımlanır.

(6) Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama döneminin bitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.

(7) Olağanüstü yönetim usullerinde Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin hükümler saklıdır.

 

            Madde notu: BDP, kanun hükmünde kararnamelere karşıdır.

            Madde notu: AK Parti, Başkanlık sistemi önerdiği için, maddenin müzakeresine katılmamıştır

Not: “Devletin olumsuz edimi” kavramı yerine daha uygun bir ifade düşünülecektir.

 

(BDP Önerisi) Halk İnisiyatifi

Madde- (1) Seçmen kütüğüne kayıtlı üç yüz bin seçmenin imzasıyla halk yasa teklifi veya Anayasa değişikliği önerisi sunabilir. Bu yasa teklifi veya Anayasa değişikliği önerisi, uluslararası hukukla uyuşmazlık içinde olamaz, insan haklarının kazanımlarına aykırı hükümler taşıyamaz, temel hak ve özgürlükleri gerileten hükümler barındıramaz ve hukuki norm oluşturmanın temel koşullarını taşımak zorundadır. Bu koşullara aykırı yasa teklifleri yok hükmündedir.

(2) Halk inisiyatifinin yasa önerisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda üye tam sayısının salt çoğunluğuyla, Anayasa değişikliği önerisi ise üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla kabul edilir.

(3) Halkın yasa teklifini destekleyenler, ilgili görüşmeler Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yapılırken, temsili olarak görüşmelere katılır.

(4) Türkiye Büyük Millet Meclisi halkın yasa teklifini kabul etmezse teklifi halkoyuna sunar. Teklif kabul edildiği takdirde yasalaşır.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

Genel Olarak

Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi soru, Meclis araştırması, genel görüşme, gensoru, Meclis soruşturması ve rapor isteme yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanır. Soru, Meclis araştırması ve genel görüşme ile ilgili önergelerin verilme şekli, içeriği ve kapsamı ile cevaplandırılma, görüşme ve araştırma yöntemleri Meclis İçtüzüğü ile düzenlenir.

Madde notu: AK Parti hükümet sistemi önerisi Başkanlık sistemi olduğu için sadece bilgi edinme yolu olarak meclis araştırmasını öngörmektedir. Klasik parlamenter sistem önerilerini müzakere etmemektedir.

 

Soru

Madde- (1) Soru, Bakanlar Kurulu adına, sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılmak üzere Başbakan veya bakanlardan bilgi istemekten ibarettir.

(2) Soru önergesine süresinde cevap verilmemesi halinde, ilgili Bakan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı tarafından Genel Kurul' da cevap vermeye davet edilir. Davet üzerine on beş gün içerisinde cevap verilmemesi halinde soru önergesi Resmi Gazete' de ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin resmi internet sitesinde yayınlanır. Önerge sahibi milletvekiline genel kurul da önergesi hakkında on dakikalık söz hakkı verilir

Madde notu: AK Parti hükümet sistemi önerisi Başkanlık sistemi olduğu için sadece bilgi edinme yolu olarak meclis araştırmasını öngörmektedir. Klasik parlamenter sistem önerilerini müzakere etmemektedir.

 

Meclis Araştırması

Madde- (1) Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinilmek için yapılan incelemeden ibarettir.

(2) Bir siyasi parti grubunun talebi üzerine Genel Kurul’da alınacak kararla araştırma komisyonu kurulabilir ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçte birinin talebi halinde Meclis Araştırma Komisyonu kurulması zorunludur. (AK Parti bu fıkraya katılmamaktadır.)

(2) (Ak Parti Önerisi) Meclis araştırması ile ilgili önergenin verilme şekli, içeriği ve kapsamı ile araştırma usûlleri İçtüzük ile düzenlenir

(3) Meclis Araştırma Komisyonu kamu ve özel kuruluşlarda gerekli bilgi ve belgeleri isteyebilir, ilgilileri dinleyebilir. Kuruluş, kişi ve kurumlar komisyonun çağrısına uymakla yükümlüdür. (AK Parti bu fıkraya katılmamaktadır.)

(BDP Önerisi: Bir konunun yargıya intikal etmesi meclis araştırma komisyonu kurulmasına engel değildir.)

(4) (BDP Önerisi: Meclis araştırma komisyonun talebine karşılık ticari sır ve devlet sırrı gerekçe gösterilemez.)

Not: (CHP-MHP: Ticari sır ve devlet sırrı kavramlarına teknik, objektif ve somut ölçütler getirilmeli, aksi yaklaşımlarla araştırma komisyonu çalışmaları engellenmemelidir.)

 

Gensoru

Madde- (1) Gensoru önergesi, bir siyasal parti grubu adına veya en az yirmi (BDP Önerisi : on) milletvekilinin imzasıyla verilir.

(2) Gensoru önergesi, verilişinden sonraki üç gün içinde bastırılarak üyelere dağıtılır; dağıtılmasından itibaren on gün içinde gündeme alınıp alınmayacağı görüşülür. Bu görüşmede, ancak önerge sahiplerinden biri, siyasal parti grupları adına birer milletvekili, Bakanlar Kurulu adına Başbakan veya bir bakan konuşabilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçte biri tarafından verilen gensoru önergesinin gündeme alınması zorunludur.

(3) Gündeme alma kararıyla birlikte, gensorunun görüşülme günü de belli edilir; ancak gensorunun görüşülmesi, gündeme alma kararının verildiği tarihten başlayarak iki gün geçmedikçe yapılamaz ve yedi günden sonraya bırakılamaz.

(4) Gensoru görüşmeleri sırasında üyelerin veya grupların verecekleri gerekçeli güvensizlik önergeleri veya Bakanlar Kurulunun güven isteği, bir tam gün geçtikten sonra oylanır.

(5) Bakanlar Kurulunun veya bir bakanın düşürülebilmesi, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla olur; oylamada yalnız güvensizlik oyları sayılır.

(6) Bakanlar Kurulu’na karşı verilecek güvensizlik önergesinde başbakan adayının ismi yer alır. Bakanlar Kurulu’nun üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu ile düşürülmesi durumunda Cumhurbaşkanı önergede ismi geçen milletvekilini başbakan olarak atar.

 

Madde notu: AK Parti hükümet sistemi önerisi Başkanlık sistemi olduğu için sadece bilgi edinme yolu olarak meclis araştırmasını öngörmektedir. Klasik parlamenter sistem önerilerini müzakere etmemektedir.

Meclis Soruşturması

Madde- (1) Başbakan veya bakanlar hakkında, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile soruşturma açılması istenebilir. Meclis, bu istemi en geç bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar. (CHP-MHP Önerisi: Önergenin reddi halinde önergeyi verenler on beş gün içinde Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na itiraz dilekçesi verebilir. Karar tarihinden itibaren on beş gün içinde genel kurullarında kura usulüyle belirlenecek Anayasa Mahkemesi’nden bir, Yargıtay ceza dairelerinden iki, Yargıtay hukuk dairelerinden bir, Danıştay’dan bir üyeden oluşan geçici inceleme kurulu bu itirazları inceler. Kurula Anayasa Mahkemesi’nden gelen üye başkanlık eder.)

 

(2)        Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasal partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak on beş kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılır. Komisyon, tarafsızlık ve gizlilik esasına göre çalışır. Komisyon, soruşturma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclise sunar. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde, komisyona iki aylık yeni ve kesin bir süre verilir. Bu süre içinde raporun Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına teslimi zorunludur.

(3)        Rapor Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde dağıtılır, dağıtımından itibaren on gün içinde görüşülür ve gerek görüldüğü takdirde ilgilinin Yüce Divana sevkine karar verilir. Yüce Divana sevk kararı ancak üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla alınır. Yüce Divana sevk edilenler görevden düşer.

(4)        Meclisteki siyasal parti gruplarında, Meclis soruşturması ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.

Madde notu: AK Parti hükümet sistemi önerisi Başkanlık sistemi olduğu için sadece bilgi edinme yolu olarak meclis araştırmasını öngörmektedir. Klasik parlamenter sistem önerilerini müzakere etmemektedir.

 

            Rapor İsteme

            Madde- (1) Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının onda biri ya da siyasi parti grupları, temel hak ve özgürlüklere ilişkin mevzuatın uygulanması ve sonuçları konusunda Bakanlar Kurulu’ndan rapor talep edebilir.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin (BDP Önerisi: Silahlı Kuvvetlerin) yabancı ülkelere gönderilmesi ya da yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verilmesi hallerinde Bakanlar Kurulu silahlı kuvvetlerin durumu hakkında her iki ayda bir Meclise rapor sunar. Bu fıkrada belirtilen raporların Genel Kurulda görüşülme usulleri İçtüzükle düzenlenir.

 

            Madde notu: AK Parti böyle bir denetim imkanının mevcut denetim araçlarınca karşılandığı görüşündedir. Bu nedenle maddenin gereksiz olduğu kanaatindedir.

 

Seçimlerin Genel Yönetim ve Denetimi

Madde- (1) Seçimler, yargı organının genel yönetim ve denetimi altında yapılır.

(BDP Önerisi) Seçimler, halk oylaması ve halk inisiyatifi, şeffaflık, çoğulculuk ve adil yarışma esaslarına uygun olarak Meclisin ve yargının yönetim ve denetimi altında yapılır. Bu görev ve yetki Meclise ve Seçim Konseyi'ne aittir.

 

(2) (AK Parti Önerisi)

           Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Başkanlık, milletvekilliği ve mahalli idare yöneticiliği seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

(CHP Önerisi) Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzluklar, şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve seçim tutanaklarını kabul etme, seçimden sonra ortaya çıkan seçilme yeterliğine ilişkin eksiklikler dolayısıyla tutanağın iptaline karar verme, Cumhurbaşkanı seçiminin Cumhurbaşkanı Seçim Kurulu tarafından yapılması halinde buna ilişkin her türlü işlemi denetleme   görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

(MHP Önerisi) Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve milletvekillerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

(BDP Önerisi) Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, düzen ve dürüstlük içinde yönetilmesi ve denetlenmesiyle ilgili işlemleri yapmak, seçim süresince ve seçim sonrasında şikâyet ve itirazları inceleme yetkisi Seçim Konseyi'ne aittir.

Madde notu: AK Parti başkanlık sistemi önerisi sebebiyle önceki maddelerde yer alan atfıyla yetinir. Başkanlık sisteminin hiçbir unsuru müzakere edilmemiştir.

            (3) (AK Parti-BDP Önerisi) Yüksek Seçim Kurulu, onbir üyeden oluşur. Üyelerin üçü hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından TBMM’nin üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçilir. Üyelerin ikisi Yargıtay, ikisi Danıştayın kendi üyeleri arasından kura ile belirlenir. Üyelerden dördü son genel seçimde siyasi partilerin aldıkları oy oranı sıralamasına göre ilk dört parti tarafından seçilir. Üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve bir başkan vekili seçerler. Süresi bitenler bir kere daha seçilebilir.

(CHP Önerisi) Yüksek Seçim Kurulu on bir üyeden oluşur. Üyelerden dördü son genel seçimde siyasi partilerin aldıkları oy oranı sıralamasına göre ilk dört parti, ikisi Yargıtay, ikisi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından kura ile belirlenir. Bir üye hukukçu öğretim üyeleri arasından Üniversitelerarası Kurul tarafından; bir üye avukatlar arasından Türkiye Barolar Birliği tarafından; bir üye de seçim işlerinde uzman hakimler arasından Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından seçilir. Yüksek Seçim Kurulu üyeleri, salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve iki başkanvekili seçerler. Yüksek Seçim Kurulu üyeleri resmi ya da özel başka bir görev yapamazlar.

(MHP Önerisi) Yüksek Seçim Kurulu, 11 üyeden oluşur. Üyelerden dördü son milletvekili veya il genel meclisi seçimlerinde en çok oyu alan ilk dört partinin bildireceği birer asil birer yedek üye ile Yargıtay'dan dört Danıştay'dan üç üye olmak üzere kendi üyesi olan adaylar arasından genel kurulları huzurunda kur'a ile dört yıllığına seçilir.

Not: Yüksek Seçim Kuruluna seçilecek üyelerin menşei siyasi partiler ve yargı mensupları üzerinden anlaşma sağlandığı takdirde MHP, Kurulun üye sayısında, yedek üyelerin durumu ve çalışma esası hakkında esnek davranabilir.