Anayasa Teklifi Komisyonda Nasıl Değişti? | Genel Kurula Sunulan Son Metin

3 Ocak 2017

Kaynak: mecliste.org

Anayasa Değişiklik Teklifine ilişkin Anayasa Komisyonundaki görüşmeler sona erdi. Yapılan görüşmelerde bazı maddeler tamamen iptal edilirken, bazılarında da değişiklikler yapıldı. Böylece Teklifteki madde sayısı 21’den 19’a düştü. Teklifteki değişiklikler şöyle:

Olduğu gibi kabul edilenler:

  • Teklifin yargı yetkisinin sadece bağımsız değil aynı zamanda tarafsız mahkemelerce kullanıldığını düzenleyen birinci, Meclisteki milletvekili sayısının 600’e çıkmasını düzenleyen ikinci, 18 yaşını dolduranların milletvekili seçilebilmesini öngören üçüncü, milletvekili seçimlerinin beş yılda bir yapılmasını düzenleyen dördüncü, TBMM’nin yetkilerini düzenleyen altıncı, cumhurbaşkanının sorumluluğunu düzenleyen onuncu ve askeri mahkemelerle ilgili on altıncı maddeleri, Teklifte önerildiği gibi halleriyle Komisyonda da kabul edildi.

Metinden tamamen çıkarılanlar:

  • Değişiklik teklifinde yedek milletvekilliğini düzenleyen beşinci madde iptal edildi. Sadece maddenin başlığı içeriğine uygun hale getirildi.
  • Değişiklik teklifinin on beşinci maddesi tamamen kaldırılarak başka bir maddeye eklendi. Bu madde mevcut Anayasanın 126. maddesine şöyle bir ek yapılmasını öngörüyordu: “Merkezi idare kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının, kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenir”. 106. Maddeye yapılan ek ile, “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri ile teşkilât yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenir.” hükmü konuldu. Böylece on beşinci maddeye gerek kalmadı.
  • Değişiklik teklifinin, cumhurbaşkanının yetkilerini düzenleyen dokuzuncu maddesinde yer alan “Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir” ifadesine; “ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler” ifadesi eklendi. . Aynı konunun, daha önce görüşülen 104. maddeye önergeyle eklenmesi nedeniyle, on dördüncü maddenin metinden çıkarılmasını isteyen bir önerge verildi. Önergenin kabul edilmesiyle madde metinden çıkarıldı. Yine aynı maddede “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir” ifadesinin başına “Türkiye Büyük Millet Meclisi adına” ifadesi eklendi. Bu madde teklifin sekizinci maddesi haline geldi.

Üzerinde değişiklik yapılan maddeler:

  • Meclisin denetim yetkilerini düzenleyen yedinci maddede, TBMM'nin meclis araştırması, genel görüşme ve yazılı soru yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacağı belirtiliyordu. Bu ifade teklifin ilk halinde, “Türkiye Büyük Millet Meclisi belli bir konuda Meclis araştırması ve genel görüşme yapabilir; milletvekilleri yazılı soru sorabilir” şeklindeydi. Aynı maddede "genel görüşme" kapsamına, toplumu ilgilendiren faaliyetlerin yanı sıra devleti ilgilendiren faaliyetler de eklendi. Komisyon ayrıca maddeye Meclis soruşturmasını yeniden ekledi. Bu madde, teklifin 6. maddesi olarak kabul edildi.
  • Teklifin sekizinci maddesinde yer alan “Cumhurbaşkanı doğuştan Türk vatandaşı olanlar arasından” ifadesindeki “doğuştan” şartı kaldırılarak, “Türk vatandaşı olanlar arasından” şeklinde değiştirildi. Bu madde teklifin yedinci maddesi olarak kabul edildi.
  • Değişiklik teklifinin cumhurbaşkanı yardımcıları, cumhurbaşkanına vekalet ve bakanlar kısmını düzenleyen on birinci maddesine, bakanların milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından seçileceği, ayrıca atanan cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların TBMM önünde and içeceği eklendi. Ayrıca “bu kişilerin görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü uygulanır” ifadesi, “Bu kişilerin görevde bulundukları sürede, görevleriyle ilgili işledikleri iddia edilen suçlar bakımından, görevleri bittikten sonra da (5)’inci, (6)’ncı ve (7)’nci fıkra hükümleri uygulanır” şeklinde değiştirildi.
  • Verilen değişiklik önergesi ile on ikinci maddede yapılan değişiklik sonucunda, seçimlerinin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclis ve cumhurbaşkanının görev ve yetkilerinin yeni Meclisin ve Cumhurbaşkanının seçilmesine kadar değil, göreve başlamalarına kadar devam edeceği önerildi. Böylece görev süresi yönünde bir boşluk doğması önlenmeye çalışıldı.
  • On üçüncü maddenin birinci fıkrasında, anlam bütünlüğünün sağlanmasına yönelik değişiklik yapılarak seferberlik hâli de olağanüstü hâl nedenleri arasına alındı olağanüstü hâllerde çıkarılabilecek cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, olağan dönem kararnamelerinin tabi olduğu sınırlamalara bağlı olmaksızın çıkarılabileceği açıklığa kavuşturuldu. Önergede ayrıca, Meclis tarafından kabul edilmeyen kararnamelerin yürürlükten kalkma süresi bir aydan üç aya çıkarıldı.
  • HSYK ile ilgili on yedinci madde hakkında verilen değişiklik önergesiyle Adalet Bakanlığı müsteşarı da Kurula katıldı, Kurulun üye sayısı 13’e çıktı ve Meclisin seçeceği üye sayısı artırıldı.
  • Bütçe ile ilgili onsekizinci madde hakkında verilen önergeyle, Bütçe Kanununun süresinde çıkarılamaması halinde, mevcut bütçenin Cumhurbaşkanı tarafından yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmasından önce Meclis tarafından geçici bütçe çıkarılmasına imkan tanındı.
  • Anayasa değişikliği teklifinin on dokuz, yirmi ve yirmi birinci maddelerinde, maddeler arasında doğabilecek çelişkilerin giderilmesi amacıyla uyumlulaştırma hükümleri konuldu, unutulmuş olan eksiklikler giderildi, bazı yanlış yazımlar düzeltildi, madde sistematiği belli yönlerden yeniden düzenlendi, yeni hükümlerin bazılarının yürürülük tarihi değiştirildi.